Ένα από τα πλέον δημοφιλή θέματα τον τελευταίο καιρό στο χώρο του διαδικτύου και της πληροφορικής είναι η εξέλιξη από το παραδοσιακού WEB1 σε αυτό που έχει επικρατήσει να ονομάζεται WEB 2.0. Η χρήση του διαδικτύου σε ολοένα και περισσότερες ανθρώπινες δραστηριότητες προσδίδει ιδιαίτερη σημασία σε αυτή την εξέλιξη. Οι χρήστες, είτε πρόκειται για ιδιώτες, είτε για επιχειρήσεις, οργανισμούς, εκπαιδευτικά ιδρύματα, κλπ. σταδιακά ενημερώνονται για τα στοιχεία και τις τεχνολογίες που συνιστούν το WEB 2.0 και επωφελούνται από τα πλεονεκτήματά του. 1.1 Τι είναι το WEB 2.0 Στο περιβάλλον του διαδικτύου συντελούνται σημαντικές αλλαγές. Ο αρχικός παθητικός του ρόλος παρουσίασης πληροφοριών μεταλλάσσεται. Έννοιες όπως διαδραστικότητα, δυναμικό περιεχόμενο, συνεργασία, συνεισφορά και κοινότητα, social computing διαδραματίζουν πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο και πολλοί υποστηρίζουν ότι μια τεχνολογική και κοινωνική επανάσταση είναι σε εξέλιξη. Το WEB 2.0 αντιπροσωπεύει αυτές τις αλλαγές. Αν και ο όρος WEB 2.0 δίνει την αίσθηση ότι αποτελεί μια νέα έκδοση του WEB, ουσιαστικά δεν πρόκειται για κάποιο καινούργιο πρωτόκολλό του αλλά για αλλαγές στον τρόπο που χρησιμοποιούνται ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες και στον τρόπο που οι σχεδιαστές πληροφοριακών συστημάτων και οι χρήστες χρησιμοποιούν το διαδίκτυο. Η κυρίαρχη τάση είναι να χρησιμοποιείται ως το μέσο (πλατφόρμα) πάνω στο οποίο θα τρέχουν οι εφαρμογές και υπηρεσίες, πολλές από τις οποίες μέχρι τώρα έτρεχαν τοπικά στους Η/Υ. Τα κύρια χαρακτηριστικά του WEB 2.0 είναι τα εξής: • Το διαδίκτυο και όλες οι συσκευές που είναι συνδεδεμένες σε αυτό, αποτελούν μια παγκόσμια πλατφόρμα επαναχρησιμοποιούμενων υπηρεσιών και δεδομένων, τα οποία προέρχονται κυρίως από τους ίδιους τους χρήστες και στις περισσότερες περιπτώσεις διακινούνται ελεύθερα. • Αρκεί ένας browser, ώστε να χρησιμοποιείται σαν interface με αυτή την πλατφόρμα, η οποία λειτουργεί ανεξαρτήτως συσκευής πρόσβασης (π.χ. Η/Υ, PDA2, κινητό τηλέφωνο) και λειτουργικού συστήματος. Μόνη προϋπόθεση, η ύπαρξη σύνδεσης στο διαδίκτυο. • Λογισμικό, περιεχόμενο και εφαρμογές ανοιχτού κώδικα (open source). • Χρήση κυρίως “ελαφριάς” τεχνολογίας σε ό,τι αφορά τα πρωτόκολλα, τις γλώσσες προγραμματισμού, τα interfaces, ενώ διαπιστώνεται και μια τάση για απλότητα στον προγραμματιστικό σχεδιασμό τους. 1 Ορισμός του WEB • Πλούσια και διαδραστικά interfaces χρηστών (Rich Internet Applications-RIA), δυναμικό περιεχόμενο, ιστοσελίδες που ανανεώνουν μόνο όποιο περιεχόμενό τους αλλάζει (τεχνολογία Ajax). • Συνεχής και άμεση ανανέωση των δεδομένων και του λογισμικού. • Προώθηση του δημοκρατικού χαρακτήρα του διαδικτύου, με τους χρήστες να έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο. • Υιοθέτηση της τάσης για αποκέντρωση των δεδομένων, υπηρεσιών και προτύπων. • Δυνατότητα κατηγοριοποίησης του περιεχομένου από το χρήστη με σημασιολογικές έννοιες για ευκολότερη αναζήτηση της πληροφορίας. • Δυνατότητα για ανοιχτή επικοινωνία, ανάδραση, διάχυση πληροφοριών, άμεση συγκέντρωση και εκμετάλλευση της γνώσης των χρηστών για διάφορα ζητήματα. • Αμφίδρομη επικοινωνία του χρήστη με επιχειρήσεις ή οργανισμούς που μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την επίδρασή του στη υιοθέτηση κατευθύνσεων και λήψη αποφάσε Ο όρος WEB 2.0 οφείλει την ύπαρξή του σε εφαρμογές, υπηρεσίες, εργαλεία και λειτουργίες που παρουσιάζουν καινοτομίες και ευκολίες που αναζητούσαν οι χρήστες, για αυτό το λόγο και όταν υλοποιήθηκαν έτυχαν ευρείας αποδοχής και διάδοσης. Παρακάτω, περιγράφονται μερικές από τις κυριότερες: • Τα ιστολογία (blogs) πρακτικά είναι ιστοσελίδες που περιέχουν απόψεις, πληροφορίες, προσωπικές καταχωρήσεις (posts), συνδέσεις σε άλλες διευθύνσεις, φωτογραφίες, κλπ. Οι καταχωρήσεις είναι ταξινομημένες με χρονολογική σειρά, με την πιο πρόσφατη να εμφανίζεται πρώτη. Συνήθως, ξεκινούν με μία άποψη ή σχόλιο του δημιουργού τους για ένα θέμα (π.χ. πολιτική, επιστήμη, κοινωνικά, καθημερινότητα). Η διάδοσή τους οφείλεται κυρίως στο ότι προσφέρουν τη δυνατότητα σε όποιον επιθυμεί να καταθέσει το σχόλιό του πάνω σε αυτό, ανοίγοντας έτσι ένα δημόσιο διαδικτυακό διάλογο με πιθανούς αποδέκτες όλους τους χρήστες. • Τα wikis είναι ιστοσελίδες το περιεχόμενο των οποίων μπορεί να διαμορφώσει ο ίδιος ο χρήστης με απλό τρόπο, σε αντίθεση με τις κοινές ιστοσελίδες τις οποίες μπορεί να τροποποιήσει μόνο ο ιδιοκτήτης – διαχειριστής. Κάθε φορά που ο χρήστης τροποποιεί κάτι στη σελίδα, η προηγούμενη έκδοσή της εξακολουθεί να είναι διαθέσιμη, ακόμη και να επαναφερθεί. Τα wikis είναι αρκετά διαδεδομένα σαν μέσο συλλογικής εργασίας πάνω σε κάποιο αντικείμενο. Ακόμη και μέσα σε εταιρίες, οργανισμούς, υπηρεσίες, κλπ., η χρήση τους σαν σελίδες αναφοράς της προόδου των εργασιών, διευκολύνει τους εργαζόμενους στο να ενημερώνονται για ό,τι συμβαίνει στην επιχείρηση Χαρακτηριστικό παράδειγμα wiki είναι η Wikipedia, που αποτελεί μια διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια στην οποία υπάρχουν πάνω από 5 εκατομμύρια άρθρα με ορισμούς και πληροφορίες σε διάφορες γλώσσες. • Ο συνδυασμός και η χρήση δεδομένων και εφαρμογών από διαφορετικές ιστοσελίδες σε μία, έχει γίνει γνωστός ως mash-up. Αυτά υλοποιούνται μέσω ανοιχτών interfaces προγραμματισμού εφαρμογών (open APIs’–Application Programming Interfaces) και συνεισφέρουν στη βελτίωση της λειτουργικότητας των ιστοσελίδων. Για παράδειγμα, σε ιστοσελίδες ενοικίασης σπιτιού, με την ενσωμάτωση χαρτών από άλλη υπηρεσία (π.χ Google maps) παρουσιάζεται ακριβώς που βρίσκονται τα σπίτια και έτσι παρέχεται πληρέστερη πληροφόρηση • Μια ακόμη τάση είναι η προσαρμογή των προγραμμάτων και υπηρεσιών στις προτιμήσεις των χρηστών και η βελτίωσή τους ανάλογα με τον αριθμό των ατόμων και τη συχνότητα που τα χρησιμοποιούν. Τέτοια παραδείγματα είναι τα προγράμματα διαμοίρασης αρχείων μεταξύ των χρηστών (π.χ. BitTorrent), αρχιτεκτονικής P2P (Peer to Peer networks), τα οποία γίνονται αποτελεσματικότερα όσο τα χρησιμοποιούν περισσότεροι χρήστες. Επιπλέον, ιστοσελίδες αξιολόγησης προϊόντων, υπηρεσιών (amazon.com, Tripadvisor.com, κλπ.) οφείλουν τη δημοτικότητά τους στο πλήθος των δημοσιευμένων απόψεων των χρηστών, ενώ προγράμματα anti spam (Cloudmark.com) βασίζονται και στη γνώμη των χρηστών για το τι είναι spam και τι όχι. • Τα RSS (Real Simple Syndication) feeds, προσφέρουν τη δυνατότητα στους χρήστες να λαμβάνουν νέες πληροφορίες από διάφορες ιστοσελίδες, τη στιγμή που δημοσιεύονται, χωρίς να χρειάζεται να τις επισκεφθούν. Η ενημέρωση αυτή μπορεί να γίνεται π.χ. στον browser του Η/Υ χρήστη ή και σε κινητές συσκευές (κινητό τηλέφωνο, PDA, κλπ.). Με αυτό τον τρόπο η σχέση με το διαδίκτυο γίνεται αμεσότερη. • Το tagging, δηλαδή η δυνατότητα χαρακτηρισμού με σημασιολογικές λέξεις (tags), ιστοσελίδων, φωτογραφιών, κειμένων και γενικά οποιουδήποτε διαδικτυακού περιεχομένου. Από αυτό έχει αναδειχτεί ο όρος social bookmarking. Οι προσωπικές προτιμήσεις και χαρακτηρισμοί των χρηστών για οτιδήποτε τους ενδιαφέρει μπορούν να ταξινομηθούν και να είναι διαθέσιμοι και στους υπόλοιπους. Για παράδειγμα, πολύ δημοφιλής είναι η ιστοσελίδα Del.icio.us όπου οι χρήστες παρουσιάζουν και χαρακτηρίζουν με tags τις αγαπημένες τους ιστοσελίδες (bookmarks), αλλά και το Flickr όπου οι χρήστες μοιράζονται και χαρακτηρίζουν τις φωτογραφίες τους. Έτσι, από τη μία οι χρήστες οργανώνουν τα δεδομένα τους πολύ καλύτερα και από την άλλη κοινωνικοποιούνται, γνωρίζοντας και άλλα άτομα μέσα από π.χ. τους κοινούς χαρακτηρισμούς για τις φωτογραφίες τους.
• Ιστοσελίδες οι οποίες μιμούνται τη λειτουργία ενός λειτουργικού συστήματος (π.χ. www.youos.com) και παρέχουν τα βασικά χαρακτηριστικά και εφαρμογές του. Άλλες, προσφέρουν χωρίς χρέωση, εναλλακτικά προγράμματα παραδοσιακών εμπορικών εφαρμογών π.χ. της σουίτας προγραμμάτων Office (Google Docs). • Ιστοσελίδες που ο καθένας μπορεί να “ανεβάσει” ό,τι video, φωτογραφίες ή τραγούδια επιθυμεί (YouTube.com, myspace.com) και να κάνει γνωριμίες μέσα από αυτές. “Παιχνίδια” όπως το Second Life, που φέρνουν τα όρια της πραγματικότητας και της εικονικής πραγματικότητας πολύ κοντά, αφού ο χρήστης μπορεί να πραγματοποιήσει online πολλές από τις δραστηριότητες της καθημερινής του ζωής. Ειδικότερα οι παραπάνω ιστοσελίδες, αποτελούν από τα δημοφιλέστερα WEB 2.0 παραδείγματα με μεγάλη επίδραση στο χώρο του διαδικτύου και όχι μόν 1.2.1 Youtube To YouTube.com εξαγοράστηκε στα τέλη του 2006 από τη Google για 1,6 δισεκατομμύρια δολάρια. Βρίσκεται σε δημοτικότητα σταθερά μέσα στις 5 πρώτες ιστοσελίδες παγκοσμίως6 με περίπου 20 εκατομμύρια χρήστες να το επισκέπτονται μηνιαίως7. Πάνω από 100 εκατομμύρια video clips παρακολουθούνται καθημερινά8 σε αυτό και 65 χιλιάδες καινούργια προστίθενται στη βάση του από απλούς χρήστες. Συνήθως είναι ερασιτεχνικής παραγωγής και μπορεί να παρουσιάζουν προβληματισμούς, εικόνες, συμβάντα από την καθημερινότητα των νεαρών, κατά κύριο λόγο, χρηστών του. Γενικά οτιδήποτε μπορεί να καταγραφεί σε video και είναι ενδιαφέρον γι΄αυτούς. Πολλά από αυτά είναι και αποσπάσματα από τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, μουσικά video clips και συναυλίες, αθλητικά στιγμιότυπα, κλπ., που δημοσιεύονται χωρίς τη νόμιμη σχετική άδεια. Το γεγονός αυτό αποτελεί αντικείμενο διαμάχης με τις δικαιούχους εταιρίες, που προς το παρόν δεν έχει επιλυθεί. Με την πρόσφατη ενέργεια του πανεπιστημίου Berkeley να δημιουργήσει μέσα στο Youtube ιστοσελίδα που φιλοξενεί video με τις παραδόσεις καθηγητών σε διάφορα μαθήματα, δίνεται νέα διάσταση στο ρόλο του ως εργαλείο εκπαίδευσης και επιμόρφωσης για οποιοδήποτε χρήστη.
Η επίδραση του Youtube δεν άργησε να αναγνωριστεί και από τον πολιτικό χώρο. Υποψήφιοι πολιτικοί για τις προεδρικές εκλογές του 2008 στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν την ιστοσελίδα, ανεβάζοντας video προώθησης της εκστρατείας τους. Επιπλέον, το CNN διοργάνωσε ένα ειδικό debate στο οποίο οι ερωτήσεις προς τους πολιτικούς αρχηγούς προέρχονταν από τα video πολιτών που προέτρεψε το κανάλι να ανεβάσουν στο Youtube (http://www.youtube.com/debates). Ανάλογο εγχείρημα πραγματοποίησε και ο Ελληνικός τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΪ στη διάρκεια των Ελληνικών προεδρικών εκλογών 1.2.2 Myspace Η κοινωνικοποίηση μέσω του διαδικτύου (social networking) είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό του WEB 2.0 που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στις μέρες μας. Ιστοσελίδες10 κυρίως όπως το Myspace.com,αλλά και τα Facebook.com, Bebo.com έχουν αλλάξει τον τρόπο κοινωνικοποίησης, ιδιαίτερα των νέων. Το Myspace.com έχει επισκεψιμότητα ανάλογη του Youtube και αποτελεί τη δημοφιλέστερη ιστοσελίδα, με μερίδιο 80% στην κατηγορία social networking. Σε αυτό, οι χρήστες δημιουργούν την προσωπική τους ιστοσελίδα, περιγράφουν τον εαυτό τους και μπορούν να ανεβάσουν φωτογραφίες, τραγούδια, video clips που τους αντιπροσωπεύουν ή αποτελούν μέρος της δουλειάς τους. Έτσι, δημιουργούν το προφίλ τους το οποίο είναι ανοιχτό στους υπόλοιπους χρήστες και όποιος επιθυμεί μπορεί να το προσθέσει στη λίστα των φίλων του. Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένα είδος κοινωνικοποίησης μεταξύ των μελών που έχει γίνει κυρίαρχη τάση, κυρίως για τις νεαρές ηλικίες. Με περίπου 185 εκατομμύρια λογαριασμούς χρηστών και 350 χιλιάδες νέους λογαριασμούς να προστίθενται σε ημερήσια βάση,11 το Myspace αποτελεί μέρος της κουλτούρας των νέων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο. Πολύ δημοφιλές, κυρίως μεταξύ φοιτητών και μαθητών, είναι και το Facebook.com, με 34 εκατομμύρια χρήστες. Γενικά, η εξάπλωση των Myspace και Facebook είναι τόσο μεγάλη στη συγκεκριμένη κατηγορία χρηστών, που η δημιουργία προφίλ σε αυτά είναι τόσο αυτονόητη, όσο και η δημιουργία λογαριασμού e-mail. 1.2.3 Second Life “Παιχνίδια” όπως το Second Life, φέρνουν τα όρια πραγματικότητας και εικονικής πραγματικότητας πολύ κοντά, αφού ο χρήστης μπορεί να υλοποιήσει online πολλές από τις δραστηριότητες της κανονικής του ζωής: • Κοινωνικοποίηση, με την επικοινωνία με άλλους παίκτες. • Λειτουργία επιχειρήσεων, προσφορά υπηρεσιών με εικονικά χρήματα που αντιστοιχούν σε αληθινά, οικονομικές συναλλαγές και αγοραπωλησίες. Τα οικονομικά μεγέθη από αυτές είναι εντυπωσιακά: Σύμφωνα με τη δημιουργό του Second Life, Linden, το πρώτο τετράμηνο του 2007 οι οικονομικές συναλλαγές έφτασαν τα 7 εκατομμύρια δολάρια12. Το 2006, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (προϊόντα, υπηρεσίες, τίτλοι ιδιοκτησίας εικονικής γης, κλπ.) υπολογίζονταν σε 64 εκατομμύρια δολάρια και υπήρχαν τουλάχιστον 3000 “επιχειρηματίες” που μέσα από το παιχνίδι αποκόμισαν ετήσιο εισόδημα 20000 δολάρια ή και παραπάνω13. Ακόμη περισσότερο, για το 2007 υπολογίζεται ότι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν θα φτάσει τα 550 εκατομμύρια δολάρια14. • Πλήθος εταιριών από διάφορους κλάδους που δραστηριοποιούνται είτε αποκλειστικά μέσα στο παιχνίδι είτε και έξω από αυτό, ετοιμάζουν ή έχουν ήδη εγκαταστήσει τα δικά τους εικονικά καταστήματα. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία μεγάλων εταιριών όπως οι Toyota, Nissan, ΙΒΜ, Sun Microsystems, ABN AMRO Bank, Adidas, κλπ, με κάποιες να πουλάνε εικονικά προϊόντα (αυτοκίνητα, ρούχα για τους κατοίκους, κ.α.) και άλλες να προσφέρουν τη δυνατότητα για αγορά των πραγματικών τους προϊόντων. • Εκπαίδευση μέσα σε εικονικές αίθουσες από μερικά από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια (60 συνολικά μέχρι στιγμής ανάμεσά τους το Harvard, το Open University, το New York University, το Stanford University, κλπ) καθώς και πλήθος ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών.15 • Πολιτισμός, καλλιτεχνική δημιουργικότητα από κατοίκους-καλλιτέχνες του Second Life, και από εικονικά μουσεία (π.χ. http://www.dresdengallery.com/index.php ). • Ενημέρωση, όπως για παράδειγμα το άνοιγμα του εικονικού γραφείου του Reuters. • Πολιτική, μέσα από το άνοιγμα γραφείων διάφορων πολιτικών παρατάξεων ή και πολιτικών όπως του John Edwards, υποψήφιου για τις Αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 200816. Πολλοί το έχουν χαρακτηρίσει φαινόμενο και με 8 εκατομμύρια εγγεγραμμένους χρήστες είναι από τα πιο δημοφιλή παραδείγματα WEB 2.0 εφαρμογής. 1.3 Τεχνολογία Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά οι σημαντικότερες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται από το WEB 2.0 και το διαφοροποιούν ως προς τον τρόπο λειτουργίας και παρουσίασης των ιστοσελίδων σε σχέση με το παραδοσιακό WEB: • Πλούσια και διαδραστικά interfaces χρηστών (Rich Internet Applications- RIA) που χρησιμοποιούν τεχνολογία Flash, Javascript, κλπ και την Ajax, που αντιπροσωπεύει την τάση του WEB 2.0 για όσο το δυνατόν καλύτερη εκμετάλλευση του δικτύου. Αντί να φορτώνεται ολόκληρη η σελίδα, ανανεώνονται μόνο τα δεδομένα που αλλάζουν όσο ο χρήστης βρίσκεται ή επανέρχεται σε αυτή (π.χ. Στο Gmail ο υπολογισμός του διαθέσιμου αποθηκευτικού χώρου ανανεώνεται σε πραγματικό χρόνο και από όλη τη σελίδα αλλάζει μόνο αυτός). • Χρήση CSS (Cascading Style Sheets) για να διαχωρίζονται τα δεδομένα καθαρής πληροφορίας από τα δεδομένα μορφοποίησης σε μια ιστοσελίδα. Αυτό, πέρα από την οικονομία στο εύρος ζώνης του δικτύου, προσφέρει και ευελιξία στον τρόπο παρουσίασης των δεδομένων, αφού ο χρήστης βλέπει τα δεδομένα ανάλογα με το CSS που ο ίδιος έχει ( π.χ. τα ίδια δεδομένα ανάλογα με το CSS μπορούν να παρουσιαστούν σε οθόνη υπολογιστή, κατευθείαν σε εκτυπωτή, σε μορφή ανάγνωσης για τυφλούς ή και να μετατραπούν σε φωνή και με χρήση κατάλληλου λογισμικού) • Χρήση σημασιολογικών δεδομένων και microformats για να περιγράφεται η σημασία των δεδομένων που περιέχουν οι ιστοσελίδες. Έτσι, αυτά κατηγοριοποιούνται και η αναζήτησή τους γίνεται ευκολότερη και πιο αποδοτική. • Χρήση RSS feeds ή και Atom (παραπλήσια τεχνολογία) με τα πλεονεκτήματα που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα.
• Χρήση ανοικτού λογισμικού (π.χ. Linux σαν λειτουργικό σύστημα, Apache σαν Web server, MySQL σαν βάση δεδομένων και PHP, Pearl, Python, σαν γλώσσες προγραμματισμού). • “Ελαφρά” πρωτόκολλα δικτύου REST και SOAP που χρησιμοποιούν απλές ΗΤΤΡ εντολές (get, post, put, κλπ) για ανάκτηση δεδομένων από τους servers. • Αρχιτεκτονικές SOA (Service Oriented Architecture) που επιτρέπουν το διαμοιρασμό και την επαναχρησιμοποίηση υπηρεσιών-εφαρμογών από διαφορετικά προγράμματα λογισμικού και SaaS (Software as a Service) όπου οι εφαρμογές είναι εγκατεστημένες σε κεντρικό server στο δίκτυο και οι χρήστες τις χρησιμοποιούν μέσω browser ανεξαρτήτως Η/Υ, τόπου, και χρονικής στιγμής. 2.1.1.2 Κατάθεση άποψης-εκτίμησης χρηστών
Η δυνατότητα της δημοσιοποίησης της άποψης-εκτίμησης για ένα προϊόν ή υπηρεσία, είναι κατά πολλούς η σημαντικότερη WEB 2.0 καινοτομία που επιφέρει αλλαγές στη φιλοσοφία της αγοράς. Οι εταιρίες που εκμεταλλεύονται αυτή τη συμβολή των χρηστών στη αξιολόγηση των προϊόντων και υπηρεσιών (π.χ. βιβλία, ξενοδοχεία) έχουν σημαντικά οφέλη. Για παράδειγμα, η amazon.com οφείλει σημαντικό μέρος της δημοτικότητάς της στις δημοσιοποιημένες στο διαδίκτυο γνώμες και βαθμολογία των χρηστών για τα προϊόντα της. Στην περίπτωση της πώλησης βιβλίων, αν και τα αρχικά βιβλιογραφικά δεδομένα για αυτά της τα έχει πάρει από άλλη εταιρία ειδικευμένη σε αυτό (Bowker.com), η προσθήκη κυρίως των απόψεων των χρηστών έχει αναγάγει αυτή σε πηγή αναφοράς για βιβλιογραφικά δεδομένα για καταναλωτές, βιβλιοθηκάριους, ακόμη και πανεπιστημιακούς21.
Οι χρήστες φαίνεται να εμπιστεύονται ολοένα και περισσότερο τη γνώμη των ίδιων των χρηστών, όταν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτή. Η παραδοσιακή διαφήμιση ή η επιλογή προϊόντος με κριτήριο το όνομα της φίρμας δεν είναι το ίδιο αποτελεσματικές όσο παλαιότερα.
2.1.2 Ενδοεταιρική οργάνωση και λειτουργία Για την ενδοεταιρική οργάνωση και λειτουργία μιας επιχείρησης χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνολογίες και εφαρμογές WEB 2.0, με σημαντικά οφέλη. Η διάδοσή τους έχει δημιουργήσει τον όρο “Enterprise 2.0”. Οι κυριότερες από αυτές είναι: • Χρήση των wikis: Η ιστοσελίδα του wiki μιας εταιρίας γίνεται το σημείο αναφοράς για πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη στην κατασκευή ενός προϊόντος, την πορεία μιας μελέτης, την πρόοδο κάποιας ανάθεσης, τη ανάπτυξη κώδικα λογισμικού, κλπ. Υπάρχει λεπτομερής καταγραφή του κάθε σταδίου, σε περίπτωση που κάποιος χρειάζεται να ανατρέξει σε παλιότερα και είναι εύκολα προσβάσιμη από τους υπαλλήλους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν μέσο επικοινωνίας μεταξύ τους. Ο τρόπος καταχώρησης σε αυτή είναι απλός, ακόμη και σε εργαζόμενους που δεν είναι πολύ εξοικειωμένοι με τέτοιου είδους τεχνολογίες. Η χρήση τους συμβάλει στην καλύτερη οργάνωση,στην άμεση και λεπτομερή ενημέρωση των εργαζομένων, στην εξοικονόμηση χρόνου και ενέργειας από κατ’ ιδίαν ενημερώσεις και στη μείωση της κίνησης στο εταιρικό δίκτυο από σχετικά e-mails. (Παραδείγματα: Confluence , SocialText) • Χρήση των blogs: Τα blogs προσφέρουν στα μέλη μιας επιχείρησης νέες δυνατότητες επικοινωνίας, ανταλλαγής απόψεων και τεχνογνωσίας ακόμη και αν δεν βρίσκονται στον ίδιο φυσικό χώρο. Η καλλιέργεια της συνεργατικότητας μέσα από αυτά, εκτός από τη σύσφιξη σχέσεων, έχει και πρακτικά αποτελέσματα στην επίλυση διαφόρων θεμάτων. Στα blogs μπορούν να συνεισφέρουν και άτομα εκτός εταιρίας που βρίσκουν ενδιαφέροντα τα θέματά τους. Η συμβολή τους, εκτός από την παροχή ιδεών και λύσεων, είναι σημαντική όταν η εταιρία απευθύνεται σε καταναλωτικό κοινό. Με την κατάθεση της άποψής τους, δίνουν στις εταιρίες ένα σαφές δείγμα για την τάση της αγοράς και έτσι συμβάλλουν στη διαμόρφωση π.χ. ενός προϊόντος. Χρησιμοποιούνται και σαν δοκιμαστές (testers),όπως στην περίπτωση του Toyota Auris Τέλος, υπάρχουν και ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν blogs ή φόρουμ για να δώσουν λύση σε θέματα ή προβλήματα που απασχολούν εταιρίες (InnoCentive, YourEncore). Οι επισκέπτες τους έχουν σαν κίνητρο αμοιβές που αγγίζουν ακόμη και δεκάδες χιλιάδες δολάρια. • Υιοθέτηση εφαρμογών αρχιτεκτονικής WEB 2.0: Σε πολλές περιπτώσεις μέχρι σήμερα, οι εφαρμογές που χρησιμοποιούνται στις επιχειρήσεις είναι ακριβά και δύσκολα στη χρήση προγράμματα, που συχνά δεν είναι συμβατά και με άλλες εφαρμογές. Η εγκατάσταση, συντήρηση και εκμάθησή τους δεν είναι εύκολη και οι αναβαθμίσεις τους κοστίζουν. Αντίθετα, οι εφαρμογές που βασίζονται στη φιλοσοφία του WEB 2.0 είναι “ελαφριά” προγράμματα, εύκολα στην εγκατάσταση, χρήση, συντήρηση και ανανέωση. Συνήθως είναι ανοιχτού κώδικα και συνεργάζονται με πληθώρα άλλων. Πολύ σημαντικό είναι ότι υπάρχει η τάση να είναι της αρχιτεκτονικής SaaS (Software as a Service) σύμφωνα με την οποία οι εφαρμογές λειτουργούν μέσω του διαδικτύου. H αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων γίνεται σε κεντρικό διαδικτυακό server. Ο χρήστης χρειάζεται να εγκαταστήσει ελάχιστα πράματα και μπορεί να έχει πρόσβαση στα προγράμματα και στα αρχεία της δουλειάς του από οπουδήποτε και σε οποιαδήποτε ώρα, αρκεί να υπάρχει Η/Υ που να είναι online. Έτσι, ο τρόπος εργασίας γίνεται πολύ πιο ευέλικτος. Τα οφέλη σε παραγωγικότητα και οικονομία εξοπλισμού hardware / software είναι σημαντικά.
• Tagging με σημασιολογικά δεδομένα: Η αναζήτηση συγκεκριμένων δεδομένων από το μεγάλο πλήθος που έχουν οι εταιρίες, γίνεται πολύ πιο εύκολα και γρήγορα με τη προσθήκη περιγραφικών λέξεων για αυτά. Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι και η εφαρμογή του σε e-mail. • RSS: Η ενσωμάτωση των RSS feeds που προέρχονται από συγκεκριμένες ιστοσελίδες στον browser του Η/Υ ή του κινητού τηλεφώνου, εξασφαλίζει τακτική επικοινωνία με τις σελίδες αυτές και προβολή των αλλαγών στο περιεχόμενό τους π.χ. νέα, ανακοινώσεις, κλπ. Έτσι, ακόμη και οι εργαζόμενοι που δεν συμμετέχουν σε κάποιο wiki, ή βρίσκονται εκτός γραφείου, μπορούν να ενημερώνονται για ό,τι σημαντικό συμβαίνει στην εταιρία και τους αφορά. • Podcasts: Πρόκειται για αρχεία audio ή και video (vidcasts) τα οποία μπορεί να περιέχουν το περιεχόμενο συναντήσεων, συνεδριάσεων, εκδηλώσεων ή και διάφορα ηχητικά μηνύματα και οδηγίες που προορίζονται για τους εργαζόμενους μιας επιχείρησης. Οι χρήστες αυτής της τεχνολογίας μπορούν να ενημερώνονται άμεσα στον browser τους ή ακόμα και σε κινητές συσκευές για το πότε ένα Podcast γίνεται διαθέσιμο και μετά να το ακούνε. • Χρήση social networking ιστοσελίδων με ειδίκευση στα στελέχη επιχειρήσεων, όπως το Linkedin. Στην ιστοσελίδα αυτή είναι εγγεγραμμένα πάνω από 14 εκατομμύρια στελέχη, από περίπου 150 κλάδους εταιριών. Οι χρήστες δημιουργούν το προφίλ τους και προσθέτουν τις επαφές τους με γνωστά τους άτομα ή με στελέχη με κοινό αντικείμενο και ενδιαφέροντα. Οι χρήστες - μέλη μπορούν να δώσουν εμπιστευτικές συστάσεις για άτομα των επαφών τους σε άλλα μέλη και έτσι να φέρουν σε επαφή άτομα που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να γνωριστούν. Η ιστοσελίδα χρησιμοποιείται πολύ και σαν μέσο εύρεσης εργασίας, επαγγελματικών συνεργασιών και αναζήτησης κατάλληλων στελεχών από επιχειρηματίες. Στον επόμενο πίνακα, παρουσιάζονται τομείς των επιχειρήσεων στους οποίους αντί των κλασικών εφαρμογών μπορούν να χρησιμοποιηθούν εφαρμογές Enterprise 2.0 και παραδείγματα αυτών. Επίσης, αναφέρονται και παραδείγματα για τους νέους τομείς που δημιουργεί η υιοθέτηση των WEB 2.0 εφαρμογών: h
”Το WEB 2.0 δεν θα είναι μια μόδα που θα ξεπεραστεί. Οι τεχνολογίες του, οι επιχειρηματικές και κοινωνικές του διαστάσεις θα έχουν σημαντική επίδραση στον τρόπο που οι κυβερνητικοί οργανισμοί σχεδιάζουν, διανέμουν και ενσωματώνουν υπηρεσίες προς τους πολίτες, όπως και στην στρατηγική εκτίμησής τους. Ωστόσο, η κάθε περίπτωση υπηρεσίας θα διαφέρει ανάλογα με τον τομέα.”28
Ίσως η πιο γνωστή περίπτωση χρησιμοποίησης WEB 2.0 εφαρμογής από υπηρεσία κεντρικής διοίκησης είναι το άνοιγμα παραρτήματος της Σουηδικής πρεσβείας στο διαδραστικό χώρο του παιχνιδιού Second Life. Αναγνωρίζοντας τη δημοτικότητα του “παιχνιδιού” και τη συνεισφορά του στην εξέλιξη του διαδικτύου και των νέων τεχνολογιών, ήταν η δεύτερη χώρα που άνοιξε επίσημα παράρτημα της πρεσβείας της. Για την ώρα, λειτουργεί σαν τόπος παροχής γενικών πληροφοριών και οδηγιών για τη Σουηδία και δεν παρέχει πραγματικές υπηρεσίες όπως π.χ. έκδοση διαβατηρίου. Δείχνει όμως ξεκάθαρα το ότι οι κυβερνήσεις παρακολουθούν και λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τους τις νέες τεχνολογίες. Παρακάτω παρουσιάζονται οι πιο πρακτικές εφαρμογές WEB 2.0 που μπορούν να αξιοποιηθούν από υπηρεσίες κεντρικής διοίκησης: • Χρήση mash ups: Η ενσωμάτωση δεδομένων από διαφορετικές υπηρεσίες μέσω mash up, θα βοηθούσε πολύ στις συναλλαγές με τους δημόσιους οργανισμούς. Για παράδειγμα, μία από τις κύριες επιδιώξεις των e-government πρακτικών είναι η δημιουργία για κάθε πολίτη μιας επίσημης βάσης δεδομένων που θα περιέχει όλα τα στοιχεία που συνήθως απαιτούνται (δημοτολογικά, φορολογικά, ασφαλιστικά, στοιχεία για μόρφωση-επαγγελματικές δεξιότητες, κλπ.), όπως και τις καταχωρημένες συναλλαγές με τις δημόσιες υπηρεσίες. Η υλοποίησή της με τη φιλοσοφία των mash ups (σχεδίαση σε ευέλικτη, ανοιχτή αρχιτεκτονική που να επιτρέπει την υιοθέτηση και επαναχρησιμοποίηση), θα βοηθούσε στην ευκολότερη ενσωμάτωσή της σε ήδη υπάρχουσες εφαρμογές. Έτσι, με την άμεση άντληση και επιβεβαίωση των πληροφοριών από τη βάση, δραστηριότητες όπως χορήγηση πιστοποιητικών, έλεγχος φορολογικών στοιχείων, σύσταση εταιρίας, εύρεση εργασίας, κλπ., θα γίνονταν ευκολότερα και γρηγορότερα.
Επίσης, ενσωμάτωση χαρτών από άλλα sites (πχ. Google Maps ) θα βελτίωνε πολύ τη χρηστικότητα ενημερωτικών ιστοσελίδων π.χ. για την κίνηση στους δρόμους ή στην αναφορά περιστατικών, κίνδυνο πυρκαγιών, κ.α.
• Χρήση των blogs και forums για συλλογή πληροφοριών και γνώσης από τους πολίτες: Με την ενθάρρυνση δημιουργίας blogs και forum δίνεται η ευκαιρία στους χρήστες να προσφέρουν πληροφορίες και γνώσεις για διάφορα θέματα που τους αφορούν. Επίσης, μπορεί να αξιοποιηθεί η προηγούμενη εμπειρία τους π.χ. από την διεκπεραίωση κάποιας υπόθεσης και να δώσουν πολύτιμες πρακτικές συμβουλές. • Εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων από αξιολόγηση χρηστών: Η δυνατότητα αξιολόγησης και σχολιασμού των υπηρεσιών δίνει πολύ χρήσιμη πληροφόρηση για τους σχεδιαστές τους και συνεισφέρει στην πιο πρακτική και αποτελεσματική σχεδίασή τους. • Αποτελεσματικότερη αναζήτηση πληροφοριών μέσω tagging: Πολλές φορές η αναζήτηση συγκεκριμένων πληροφοριών σε μια ιστοσελίδα ενός οργανισμού είναι δύσκολη λόγω είτε του μεγάλου όγκου δεδομένων είτε κακού σχεδιασμού. Με τη δυνατότητα tagging των πληροφοριών όμως, οι πολίτες μπορούν να περιγράψουν τις πληροφορίες όπως τις αντιλαμβάνονται αυτοί, κάνοντας την πλοήγηση και την αναζήτηση ευκολότερη. • Άμεση πληροφόρηση με τεχνολογίες RSS: Με την ενσωμάτωση RSS feeds στις ιστοσελίδες των υπηρεσιών, οι πολίτες ενημερώνονται άμεσα για θέματα που τους αφορούν και έχουν επιλέξει να λαμβάνουν ειδοποίηση, όπως λήξη προθεσμιών, δημοσίευση προκηρύξεων, διεκπεραίωση υποθέσεων, ανακοινώσεις, αλλαγή σε νομοθεσίες, κλπ. Τέλος, όλες οι τεχνολογίες WΕΒ 2.0 που περιγράφονται στο 2.1.2 Ενδοεταιρική οργάνωση και λειτουργία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για τη οργάνωση και λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών.
2.3 Χρήστες
Το παραδοσιακό WEB αποτέλεσε το μέσο χάρη στο οποίο οι χρήστες απέκτησαν πρόσβαση σε πληθώρα δεδομένων και εκτεταμένο περιεχόμενο στον παγκόσμιο ιστό και να έχουν μια πρώτη μορφή επικοινωνίας μεταξύ τους. Σε αυτή τη βάση, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι το WEB 2.0 αποτελεί την εξέλιξη που έχει σαν κινητήριο δύναμη τους ίδιους τους χρήστες και διαμορφώνεται από τις ανάγκες τους. Ανάγκες για αρτιότερη, ευκολότερη και πιο αποτελεσματική επικοινωνία, τροποποίηση των υπηρεσιών και λειτουργιών με βάση το πώς οι ίδιοι επιθυμούν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και να επηρεάζουν τις διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες, κλπ. Ίσως είναι και η πρώτη φορά που οι χρήστες καθορίζουν τις εξελίξεις σε τόσο μεγάλο βαθμό. Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναφερθεί ότι ακόμη και το περιοδικό Time ανακήρυξε σαν σημαντικότερο πρόσωπο της χρονιάς 2006 τους χρήστες, σαν αναγνώριση της καταλυτικής τους επίδρασης στις εξελίξεις: Μερικές από τις σημαντικότερες συνέπειες για τους χρήστες, αναφέρονται παρακάτω:
• Χρήση εφαρμογών που εξυπηρετούν τα συμφέροντα-ανάγκες των χρηστών: “Eλαφριά” τεχνολογία σε πρωτόκολλα (REST), open source εφαρμογές πολλές φορές σχεδιασμένες με τη συμβολή και άποψη των ίδιων των χρηστών, απλότητα στο προγραμματιστικό και λειτουργικό σχεδιασμό (π.χ γλώσσα PHP αντί για C# ή Java, εφαρμογές βασισμένες στην τεχνολογία Ajax), δυνατότητα παραμετροποίησης ιστοσελίδων σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους (Netvibes.com) και ευκολότερη αναζήτηση πληροφορίας μέσω tagging. Όλα αυτά προσφέρουν στους χρήστες πολύ καλύτερη, άμεση και πιο ουσιαστική εμπειρία χρήσης του διαδικτύου. Ακόμη, η αντικατάσταση πολλών παραδοσιακών εφαρμογών που μέχρι πριν λίγο καιρό οι χρήστες υποχρεούνταν να αγοράζουν (λειτουργικά συστήματα, προγράμματα e-mail, Office, κλπ) με αντίστοιχες ανοιχτού κώδικα και διαδικτυακές εφαρμογές (Linux, g-mail, google docs ) έχει σημαντικά οικονομικά οφέλη γι’ αυτούς. • Νέες διαστάσεις στην επικοινωνία μεταξύ των χρηστών: Εφαρμογές όπως τα Skype, MSN Messenger, κλπ, προσφέρουν στους χρήστες, ανεξάρτητα με το που βρίσκονται, άμεση επικοινωνία με κείμενο, φωνή και εικόνα με σχεδόν μηδενικό κόστος. Επιπλέον, η πρωτοφανής διάδοση των blogs, καθιστά την επικοινωνία ευκολότερη, μαζικότερη, πιο πλούσια και ουσιαστική. Ο καθένας μπορεί να εκφράσει τις σκέψεις και τις απόψεις του, με αποδέκτες όλους τους χρήστες του διαδικτύου και όσοι ενδιαφέρονται για αυτές, επικοινωνούν μαζί του μέσω σχόλιων στο blog. Ακόμη, με το social bookmarking (π.χ http://del.icio.us/ ) μπορεί κάποιος εύκολα να βρει και να επικοινωνήσει με άτομα που έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα. Τέλος, το φαινόμενο του social networking που αναφέρθηκε και στο 1.2 Εφαρμογές του WEB 2.0, τείνει να αποτελέσει μία από τις κυρίαρχες μορφές κοινωνικοποίησης ιδιαίτερα μεταξύ εφήβων και νεαρών χρηστών.
• Ελεύθερη δημοσιοποίηση δεξιοτήτων, έκφρασης δημιουργικότητας, ευκαιρίες ανάδειξης: Δύο από τις ιστοσελίδες που βρίσκονται σταθερά ανάμεσα στις 10 πρώτες παγκοσμίως σε κίνηση31 είναι οι YouTube.com, και Μyspace.com. Σε αυτές, πέρα από τα video γενικού περιεχομένου, πολλοί χρήστες δημοσιοποιούν τις δεξιότητές τους (π.χ. καλλιτεχνικές, video, μουσική, φωτογραφία) και έτσι έχουν πρόσβαση σε ένα ευρύ κοινό που δεν θα είχαν διαφορετικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της “γενιάς καλλιτεχνών του Μyspace” ¨όπως ονομάστηκε, είναι το βρετανικό συγκρότημα Arctic Monkeys (http://www.myspace.com/arcticmonkeys) που έγινε γνωστό αρχικά μέσω του διαδικτύου και μετά υπέγραψε συμβόλαιο με δισκογραφική εταιρία και κυκλοφόρησε τη δουλειά του σε άλμπουμ. Κατάφερε να γίνει το γκρουπ με τις περισσότερες πωλήσεις (363.735 αντίτυπα) σε μια εβδομάδα στην ιστορία της Βρετανικής μουσικής32.
• Αντικειμενικότερη ενημέρωση: Σε πολλές ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, η δυνατότητα σχολιασμού των ειδήσεων από τους χρήστες, η συζήτησή τους σε blogs και η δημοσιοποίηση video ή φωτογραφιών που οι ίδιο τράβηξαν, προσφέρει ακόμη μία προοπτική αντικειμενικού ελέγχου της πληροφορίας.
• Εκμετάλλευση της γνώσης των χρηστών: Οι χρήστες μπορούν να γίνουν “σοφότεροι” εκμεταλλευόμενοι τις πληροφορίες και γνώσεις που καταθέτουν οι υπόλοιποι μέσω blogs, wikis, και forums για κάποιο θέμα. Από γνώμες για καταναλωτικά προϊόντα μέχρι συμβουλές για ιατρικά θέματα, η διαδικτυακή κοινότητα προσφέρει γνώση και εμπειρία που οι χρήστες δείχνουν να εμπιστεύονται ολοένα και περισσότερο. Ακόμη, γνώσεις σε επιστημονικά, πρακτικά και κοινωνικά θέματα, προσφέρονται ελεύθερα. Ιστοσελίδες όπως το netmums.com αποδεικνύεται ότι επιτελούν σημαντικό κοινωνικό έργο και αντικαθιστούν παραδοσιακές μορφές κοινωνικής μέριμνας.
• Δημοκρατικότητα, αίσθηση ένταξης σε κοινότητα, συνεργασιμότητα και συνεισφορά: Με τα wikis, τα blogs και τα forums, οι χρήστες ανεξαρτήτως γεωγραφικής θέσης και κοινωνικών, φυλετικών χαρακτηριστικών, μπορούν να ενταχθούν σε μια κοινότητα που ασχολείται με ένα θέμα που τους ενδιαφέρει, να ανταλλάξουν απόψεις, να συνεργαστούν και να συνεισφέρουν στην επίτευξη ενός
κοινού σκοπού. Ιδιαίτερα η εθελοντική συνεισφορά είναι τόσο διαδεδομένη ανάμεσα στους χρήστες του διαδικτύου όσο ίσως σε κανένα άλλο τομέα της κοινωνικής ζωής. Το μέγεθος αυτού του φαινόμενου και η κατάργηση των παραδοσιακών φραγμών, κάνει πολλούς να υποστηρίζουν ότι μια νέα κοινωνική επανάσταση συντελείται.
• Αμφίδρομη επικοινωνία του χρήστη με επιχειρήσεις ή οργανισμούς και επίδρασή του στη υιοθέτηση κατευθύνσεων: Μέσα από τις εφαρμογές WEB 2.0, οι απόψεις των χρηστών δημοσιοποιούνται και ανάλογα με το πόσο συγκλίνουν σε μια θέση και το πλήθος τους, αποκτούν τέτοια σημασία που επιχειρήσεις, οργανισμοί αλλά και πολιτικοί φορείς αναγκάζονται να τις λάβουν υπόψιν τους.
• Ενίσχυση της διαπραγματευτικής δύναμης των χρηστών στις εμπορικές συναλλαγές: Η επιλογή ενός προϊόντος από μια παγκόσμια αγορά μέσω του διαδικτύου, η δυνατότητα ανάγνωσης της άποψης-εκτίμησης για ένα προϊόν από άτομα που το έχουν ήδη αγοράσει και η εύκολη σύγκριση τιμών, ενισχύει την θέση των χρηστών-καταναλωτών απέναντι στις εταιρίες. Η παραδοσιακή διαφήμιση δεν είναι το ίδιο αποτελεσματική όσο παλιότερα, και οι εταιρίες αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν τους καταναλωτές πιο υπεύθυνα.
• Καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών από υπηρεσίες, οργανισμούς: Η διεκπεραίωση υποθέσεων μέσω του διαδικτύου και η δυνατότητα καταχώρησης των στοιχείων των πολιτών σε κοινή φόρμα δεδομένων, εξυπηρετεί τους πολίτες και διευκολύνει τις καθημερινές τους συναλλαγές με τις δημόσιες υπηρεσίες 2.3.1 Πιθανά προβλήματα και δυσκολίες
Ένα από τα θέματα που προκαλεί προβληματισμό, όσον αφορά τους χρήστες, είναι η χρήση των προσωπικών τους δεδομένων, όπως αυτά προκύπτουν μέσα από τις δημοσιοποιημένες προτιμήσεις τους στο διαδίκτυο. Για παράδειγμα, διαφημιστικές και όχι μόνο, εταιρίες μπορούν να ερευνήσουν τις προτιμήσεις, αγορές και δημοσιοποιημένες σε forums και blogs απόψεις των χρηστών και να τους στέλνουν συνεχώς μηνύματα για διάφορα σχετικά προϊόντα. Μέσα από το social bookmarking και το tagging, έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν προφίλ για τον κάθε χρήστη και να το χρησιμοποιήσουν για εμπορικούς σκοπούς χωρίς την συγκατάθεσή του.
Τα στοιχεία που εισάγει (λέξεις κλειδιά) ο χρήστης στις μηχανές αναζήτησης, αποτελούν προσωπικά δεδομένα. Μερικές από αυτές (π.χ.Google) από τη στιγμή που τα αποθηκεύουν, μπορούν θεωρητικά να τα διαθέσουν σε τρίτους. Αυτό αποτέλεσε και θέμα διαμάχης πρόσφατα, με τη Google να δεσμεύεται ότι αυτά τα δεδομένα μετά από 18 μήνες θα διαγράφονται.
Η αγορά μερικών από των δημοφιλέστερων WEB 2.0 ιστοσελίδων από τις μεγάλες επιχειρήσεις του χώρου (Google, Yahoo!, Microsoft, News Corporation), δημιουργεί ανησυχίες, κυρίως ως προς το ποιος τελικά κατέχει και πως εκμεταλλεύεται τα δεδομένα των χρηστών που δημιουργούνται.
Επιπλέον, η περίπτωση απώλειας, λόγω παραβίασης ασφάλειας, ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων των χρηστών (τραπεζικοί κωδικοί, ιατρικό ιστορικό, κλπ.) μπορεί να έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες. Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά και την κακόβουλη συλλογή στοιχείων (π.χ. πολιτικών, κοινωνικών απόψεων σε blogs, forums), τότε συμπεραίνουμε πως είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός νομικού πλαισίου που θα προστατεύει τους χρήστες και η υιοθέτηση εφαρμογών που θα εγγυώνται την υψηλή ασφάλεια των προσωπικών τους δεδομένων. Παράλληλα θα πρέπει να γίνονται έλεγχοι από ειδικευμένες αρχές και να παρέχεται ενημέρωση για τις περιπτώσεις πιθανού κινδύνου.
Επίσης, μερικές φορές η ενημέρωση που παρέχεται μέσα από forums και blogs μπορεί να μην είναι ακριβής γι’ αυτό και οι χρήστες θα πρέπει πάντα να διασταυρώνουν τις πληροφορίες που παίρνουν. Σε θέματα βαρύνουσας σημασίας (νομικά, υγείας, κλπ) να ζητούν τη γνώμη των αρμοδίων. Ακόμη, πολλά σημαντικά συνέδρια με θέμα το WEB 2.0 διοργανώθηκαν στην Ευρώπη (dConstruct, Flash on the Beach Le Web 3, Future of Web Apps, Ajax World Europe) και άλλα ακολουθούν όπως το WEB 2.0 Expo Επίσης, και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για το WEB 2.0 όπως φαίνεται και στην περίπτωση του ιδρύματος EIF (European Internet Foundation, τμήμα της Ευρωβουλής με μέλη και Ευρωβουλευτές) που προσκάλεσε ειδικό ομιλητή σε ημερίδα προκειμένου να ενημερωθεί (http://opengardensblog.futuretext.com/archives/2007/06/web_20_mobile_w_1.html). Σαν αναγνώριση των δυνατοτήτων και της δημοτικότητας των εφαρμογών WEB 2.0, η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε και μέσα στο YouTube το EUTube που για την ώρα περιέχει video ντοκιμαντέρ για τις δραστηριότητες και την ιστορία της, για τις κλιματικές αλλαγές, την μετανάστευση, την ενέργεια, συνεντεύξεις με επίτροπους, ευρωβουλευτές, κλπ. 3.1 Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η χρήση των τεχνολογιών WEB 2.0 στην Ελλάδα μπορεί να μη βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με αυτό των τεχνολογικά ανεπτυγμένων χωρών της υπόλοιπης Ευρώπης, όμως παράλληλα με την διείσδυση της ευρυζωνικότητας, έχει αρχίσει και κάνει αισθητή την παρουσία της. Οι δημοφιλέστερες χρήσεις εφαρμογών WEB 2.0 είναι τα blogs και τα forums. Πρόσφατα, αρκετή δημοσιότητα από τα ΜΜΕ έλαβαν πρωτοβουλίες όπως αυτή ελληνικής κοινότητας bloggers για την αναδάσωση της Πάρνηθας (http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=814297&lngDtrID=252) ή η περίπτωση του blog της Αμαλίας Καλυβινού (http://fakellaki.blogspot.com/ ). Ίσως ήταν και η πρώτη φορά που έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό η ύπαρξη και χρησιμότητα που μπορούν να έχουν οι εφαρμογές WEB 2.0. Στο sync.gr (ιστοσελίδα που συγκεντρώνει διάφορα blogs χρηστών) υπάρχουν καταγεγραμμένα 16530 ελληνικά blogs33- αριθμός που αυξάνεται κατά 20 ανά ημέρα και αν προσθέσουμε και αυτά άλλων δημοφιλών ιστοσελίδων (pathfinder.gr, mad.gr) ξεπερνάμε τα 23000. Έχουν χρησιμοποιηθεί και για εμπορική εκμετάλλευση από εταιρίες, όπως το blog του Toyota Auris (http://www.aurisblog.gr/). Ακόμη, πολιτικοί αναγνωρίζουν τις δυνατότητες των blog και δημιουργούν τα δικά τους προσωπικά ιστολόγια. Υπάρχουν επίσης και ανεξάρτητα πολιτικά blogs που προσφέρουν ενημέρωση και βήμα πολιτικού διαλόγου. Πολλά από τα blogs ενσωματώνουν και τις σύγχρονες τεχνολογίες, όπως podcasts, vidcasts, rss feeds, bookmarking, κλπ. Επιπλέον τα forums παρουσιάζουν αρκετή κίνηση και συχνά οι επισκέπτες τους βρίσκουν πολύτιμες πληροφορίες για διάφορα θέματα.(π.χ. δημοφιλές τεχνολογικό forum http://adslgr.com/forum/index.php με περισσότερα από 17000 ενεργά μέλη για πάνω από 107000 θέματα). Ιστοσελίδες όπως το YouTube.com, και Μyspace.com. βρίσκονται πολύ ψηλά στις προτιμήσεις των Ελλήνων χρηστών με πάνω από 250000 άτομα να τα επισκέπτονται, ενώ πολύ δημοφιλή είναι και τα προγράμματα επικοινωνίας Skype, MSN Messenger, Yahoo! Messenger. Επίσης, υπάρχουν και αρκετές ιστοσελίδες social bookmakin.
πληροφορικής είναι η εξέλιξη από το παραδοσιακού WEB1 σε αυτό που έχει επικρατήσει να
ονομάζεται WEB 2.0. Η χρήση του διαδικτύου σε ολοένα και περισσότερες ανθρώπινες
δραστηριότητες προσδίδει ιδιαίτερη σημασία σε αυτή την εξέλιξη. Οι χρήστες, είτε πρόκειται
για ιδιώτες, είτε για επιχειρήσεις, οργανισμούς, εκπαιδευτικά ιδρύματα, κλπ. σταδιακά
ενημερώνονται για τα στοιχεία και τις τεχνολογίες που συνιστούν το WEB 2.0 και
επωφελούνται από τα πλεονεκτήματά του.
1.1 Τι είναι το WEB 2.0
Στο περιβάλλον του διαδικτύου συντελούνται σημαντικές αλλαγές. Ο αρχικός παθητικός του
ρόλος παρουσίασης πληροφοριών μεταλλάσσεται. Έννοιες όπως διαδραστικότητα,
δυναμικό περιεχόμενο, συνεργασία, συνεισφορά και κοινότητα, social computing
διαδραματίζουν πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο και πολλοί υποστηρίζουν ότι μια τεχνολογική και
κοινωνική επανάσταση είναι σε εξέλιξη. Το WEB 2.0 αντιπροσωπεύει αυτές τις αλλαγές.
Αν και ο όρος WEB 2.0 δίνει την αίσθηση ότι αποτελεί μια νέα έκδοση του WEB, ουσιαστικά
δεν πρόκειται για κάποιο καινούργιο πρωτόκολλό του αλλά για αλλαγές στον τρόπο που
χρησιμοποιούνται ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες και στον τρόπο που οι σχεδιαστές
πληροφοριακών συστημάτων και οι χρήστες χρησιμοποιούν το διαδίκτυο. Η κυρίαρχη τάση
είναι να χρησιμοποιείται ως το μέσο (πλατφόρμα) πάνω στο οποίο θα τρέχουν οι εφαρμογές
και υπηρεσίες, πολλές από τις οποίες μέχρι τώρα έτρεχαν τοπικά στους Η/Υ. Τα κύρια
χαρακτηριστικά του WEB 2.0 είναι τα εξής:
• Το διαδίκτυο και όλες οι συσκευές που είναι συνδεδεμένες σε αυτό, αποτελούν μια
παγκόσμια πλατφόρμα επαναχρησιμοποιούμενων υπηρεσιών και
δεδομένων, τα οποία προέρχονται κυρίως από τους ίδιους τους χρήστες και στις
περισσότερες περιπτώσεις διακινούνται ελεύθερα.
• Αρκεί ένας browser, ώστε να χρησιμοποιείται σαν interface με αυτή την
πλατφόρμα, η οποία λειτουργεί ανεξαρτήτως συσκευής πρόσβασης (π.χ. Η/Υ, PDA2,
κινητό τηλέφωνο) και λειτουργικού συστήματος. Μόνη προϋπόθεση, η ύπαρξη
σύνδεσης στο διαδίκτυο.
• Λογισμικό, περιεχόμενο και εφαρμογές ανοιχτού κώδικα (open source).
• Χρήση κυρίως “ελαφριάς” τεχνολογίας σε ό,τι αφορά τα πρωτόκολλα, τις γλώσσες
προγραμματισμού, τα interfaces, ενώ διαπιστώνεται και μια τάση για απλότητα στον
προγραμματιστικό σχεδιασμό τους.
1 Ορισμός του WEB
• Πλούσια και διαδραστικά interfaces χρηστών (Rich Internet Applications-RIA),
δυναμικό περιεχόμενο, ιστοσελίδες που ανανεώνουν μόνο όποιο περιεχόμενό τους
αλλάζει (τεχνολογία Ajax).
• Συνεχής και άμεση ανανέωση των δεδομένων και του λογισμικού.
• Προώθηση του δημοκρατικού χαρακτήρα του διαδικτύου, με τους χρήστες να
έχουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
• Υιοθέτηση της τάσης για αποκέντρωση των δεδομένων, υπηρεσιών και
προτύπων.
• Δυνατότητα κατηγοριοποίησης του περιεχομένου από το χρήστη με
σημασιολογικές έννοιες για ευκολότερη αναζήτηση της πληροφορίας.
• Δυνατότητα για ανοιχτή επικοινωνία, ανάδραση, διάχυση πληροφοριών, άμεση
συγκέντρωση και εκμετάλλευση της γνώσης των χρηστών για διάφορα
ζητήματα.
• Αμφίδρομη επικοινωνία του χρήστη με επιχειρήσεις ή οργανισμούς που
μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την επίδρασή του στη υιοθέτηση κατευθύνσεων και
λήψη αποφάσε
Ο όρος WEB 2.0 οφείλει την ύπαρξή του σε εφαρμογές, υπηρεσίες, εργαλεία και λειτουργίες
που παρουσιάζουν καινοτομίες και ευκολίες που αναζητούσαν οι χρήστες, για αυτό το λόγο
και όταν υλοποιήθηκαν έτυχαν ευρείας αποδοχής και διάδοσης. Παρακάτω, περιγράφονται
μερικές από τις κυριότερες:
• Τα ιστολογία (blogs) πρακτικά είναι ιστοσελίδες που περιέχουν απόψεις,
πληροφορίες, προσωπικές καταχωρήσεις (posts), συνδέσεις σε άλλες διευθύνσεις,
φωτογραφίες, κλπ. Οι καταχωρήσεις είναι ταξινομημένες με χρονολογική σειρά, με
την πιο πρόσφατη να εμφανίζεται πρώτη. Συνήθως, ξεκινούν με μία άποψη ή σχόλιο
του δημιουργού τους για ένα θέμα (π.χ. πολιτική, επιστήμη, κοινωνικά,
καθημερινότητα). Η διάδοσή τους οφείλεται κυρίως στο ότι προσφέρουν τη
δυνατότητα σε όποιον επιθυμεί να καταθέσει το σχόλιό του πάνω σε αυτό,
ανοίγοντας έτσι ένα δημόσιο διαδικτυακό διάλογο με πιθανούς αποδέκτες όλους τους
χρήστες.
• Τα wikis είναι ιστοσελίδες το περιεχόμενο των οποίων μπορεί να διαμορφώσει ο ίδιος
ο χρήστης με απλό τρόπο, σε αντίθεση με τις κοινές ιστοσελίδες τις οποίες μπορεί να
τροποποιήσει μόνο ο ιδιοκτήτης – διαχειριστής. Κάθε φορά που ο χρήστης τροποποιεί
κάτι στη σελίδα, η προηγούμενη έκδοσή της εξακολουθεί να είναι διαθέσιμη, ακόμη
και να επαναφερθεί. Τα wikis είναι αρκετά διαδεδομένα σαν μέσο συλλογικής
εργασίας πάνω σε κάποιο αντικείμενο. Ακόμη και μέσα σε εταιρίες, οργανισμούς,
υπηρεσίες, κλπ., η χρήση τους σαν σελίδες αναφοράς της προόδου των εργασιών,
διευκολύνει τους εργαζόμενους στο να ενημερώνονται για ό,τι συμβαίνει στην
επιχείρηση
Χαρακτηριστικό παράδειγμα wiki είναι η Wikipedia, που αποτελεί μια διαδικτυακή
εγκυκλοπαίδεια στην οποία υπάρχουν πάνω από 5 εκατομμύρια άρθρα με ορισμούς
και πληροφορίες σε διάφορες γλώσσες.
• Ο συνδυασμός και η χρήση δεδομένων και εφαρμογών από διαφορετικές ιστοσελίδες
σε μία, έχει γίνει γνωστός ως mash-up. Αυτά υλοποιούνται μέσω ανοιχτών
interfaces προγραμματισμού εφαρμογών (open APIs’–Application Programming
Interfaces) και συνεισφέρουν στη βελτίωση της λειτουργικότητας των ιστοσελίδων.
Για παράδειγμα, σε ιστοσελίδες ενοικίασης σπιτιού, με την ενσωμάτωση χαρτών από
άλλη υπηρεσία (π.χ Google maps) παρουσιάζεται ακριβώς που βρίσκονται τα σπίτια
και έτσι παρέχεται πληρέστερη πληροφόρηση
• Μια ακόμη τάση είναι η προσαρμογή των προγραμμάτων και υπηρεσιών στις
προτιμήσεις των χρηστών και η βελτίωσή τους ανάλογα με τον αριθμό των ατόμων
και τη συχνότητα που τα χρησιμοποιούν. Τέτοια παραδείγματα είναι τα προγράμματα
διαμοίρασης αρχείων μεταξύ των χρηστών (π.χ. BitTorrent), αρχιτεκτονικής P2P
(Peer to Peer networks), τα οποία γίνονται αποτελεσματικότερα όσο τα
χρησιμοποιούν περισσότεροι χρήστες. Επιπλέον, ιστοσελίδες αξιολόγησης
προϊόντων, υπηρεσιών (amazon.com, Tripadvisor.com, κλπ.) οφείλουν τη
δημοτικότητά τους στο πλήθος των δημοσιευμένων απόψεων των χρηστών, ενώ
προγράμματα anti spam (Cloudmark.com) βασίζονται και στη γνώμη των χρηστών για
το τι είναι spam και τι όχι.
• Τα RSS (Real Simple Syndication) feeds, προσφέρουν τη δυνατότητα στους
χρήστες να λαμβάνουν νέες πληροφορίες από διάφορες ιστοσελίδες, τη στιγμή που
δημοσιεύονται, χωρίς να χρειάζεται να τις επισκεφθούν. Η ενημέρωση αυτή μπορεί να
γίνεται π.χ. στον browser του Η/Υ χρήστη ή και σε κινητές συσκευές (κινητό
τηλέφωνο, PDA, κλπ.). Με αυτό τον τρόπο η σχέση με το διαδίκτυο γίνεται
αμεσότερη.
• Το tagging, δηλαδή η δυνατότητα χαρακτηρισμού με σημασιολογικές λέξεις (tags),
ιστοσελίδων, φωτογραφιών, κειμένων και γενικά οποιουδήποτε διαδικτυακού
περιεχομένου. Από αυτό έχει αναδειχτεί ο όρος social bookmarking. Οι προσωπικές
προτιμήσεις και χαρακτηρισμοί των χρηστών για οτιδήποτε τους ενδιαφέρει μπορούν
να ταξινομηθούν και να είναι διαθέσιμοι και στους υπόλοιπους. Για παράδειγμα, πολύ
δημοφιλής είναι η ιστοσελίδα Del.icio.us όπου οι χρήστες παρουσιάζουν και
χαρακτηρίζουν με tags τις αγαπημένες τους ιστοσελίδες (bookmarks), αλλά και το
Flickr όπου οι χρήστες μοιράζονται και χαρακτηρίζουν τις φωτογραφίες τους. Έτσι,
από τη μία οι χρήστες οργανώνουν τα δεδομένα τους πολύ καλύτερα και από την
άλλη κοινωνικοποιούνται, γνωρίζοντας και άλλα άτομα μέσα από π.χ. τους κοινούς
χαρακτηρισμούς για τις φωτογραφίες τους.
• Ιστοσελίδες οι οποίες μιμούνται τη λειτουργία ενός λειτουργικού συστήματος
(π.χ. www.youos.com) και παρέχουν τα βασικά χαρακτηριστικά και εφαρμογές του.
Άλλες, προσφέρουν χωρίς χρέωση, εναλλακτικά προγράμματα παραδοσιακών
εμπορικών εφαρμογών π.χ. της σουίτας προγραμμάτων Office (Google Docs).
• Ιστοσελίδες που ο καθένας μπορεί να “ανεβάσει” ό,τι video, φωτογραφίες ή
τραγούδια επιθυμεί (YouTube.com, myspace.com) και να κάνει γνωριμίες μέσα από
αυτές. “Παιχνίδια” όπως το Second Life, που φέρνουν τα όρια της πραγματικότητας
και της εικονικής πραγματικότητας πολύ κοντά, αφού ο χρήστης μπορεί να
πραγματοποιήσει online πολλές από τις δραστηριότητες της καθημερινής του ζωής.
Ειδικότερα οι παραπάνω ιστοσελίδες, αποτελούν από τα δημοφιλέστερα WEB 2.0
παραδείγματα με μεγάλη επίδραση στο χώρο του διαδικτύου και όχι μόν
1.2.1 Youtube
To YouTube.com εξαγοράστηκε στα τέλη του 2006 από τη Google για 1,6
δισεκατομμύρια δολάρια. Βρίσκεται σε δημοτικότητα σταθερά μέσα στις 5 πρώτες
ιστοσελίδες παγκοσμίως6 με περίπου 20 εκατομμύρια χρήστες να το επισκέπτονται
μηνιαίως7. Πάνω από 100 εκατομμύρια video clips παρακολουθούνται καθημερινά8 σε
αυτό και 65 χιλιάδες καινούργια προστίθενται στη βάση του από απλούς χρήστες.
Συνήθως είναι ερασιτεχνικής παραγωγής και μπορεί να παρουσιάζουν προβληματισμούς,
εικόνες, συμβάντα από την καθημερινότητα των νεαρών, κατά κύριο λόγο, χρηστών
του. Γενικά οτιδήποτε μπορεί να καταγραφεί σε video και είναι ενδιαφέρον γι΄αυτούς.
Πολλά από αυτά είναι και αποσπάσματα από τηλεοπτικές σειρές, ταινίες, μουσικά video
clips και συναυλίες, αθλητικά στιγμιότυπα, κλπ., που δημοσιεύονται χωρίς τη νόμιμη
σχετική άδεια. Το γεγονός αυτό αποτελεί αντικείμενο διαμάχης με τις δικαιούχους
εταιρίες, που προς το παρόν δεν έχει επιλυθεί.
Με την πρόσφατη ενέργεια του πανεπιστημίου Berkeley να δημιουργήσει μέσα στο
Youtube ιστοσελίδα που φιλοξενεί video με τις παραδόσεις καθηγητών σε διάφορα
μαθήματα, δίνεται νέα διάσταση στο ρόλο του ως εργαλείο εκπαίδευσης και επιμόρφωσης για οποιοδήποτε χρήστη.
Η επίδραση του Youtube δεν άργησε να αναγνωριστεί και από τον πολιτικό χώρο.
Υποψήφιοι πολιτικοί για τις προεδρικές εκλογές του 2008 στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν την
ιστοσελίδα, ανεβάζοντας video προώθησης της εκστρατείας τους. Επιπλέον, το CNN
διοργάνωσε ένα ειδικό debate στο οποίο οι ερωτήσεις προς τους πολιτικούς αρχηγούς
προέρχονταν από τα video πολιτών που προέτρεψε το κανάλι να ανεβάσουν στο
Youtube (http://www.youtube.com/debates). Ανάλογο εγχείρημα πραγματοποίησε και ο
Ελληνικός τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΪ στη διάρκεια των Ελληνικών προεδρικών εκλογών
1.2.2 Myspace
Η κοινωνικοποίηση μέσω του διαδικτύου (social networking) είναι ένα ακόμη
χαρακτηριστικό του WEB 2.0 που έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στις μέρες μας.
Ιστοσελίδες10 κυρίως όπως το Myspace.com,αλλά και τα Facebook.com, Bebo.com
έχουν αλλάξει τον τρόπο κοινωνικοποίησης, ιδιαίτερα των νέων.
Το Myspace.com έχει επισκεψιμότητα ανάλογη του Youtube και αποτελεί τη
δημοφιλέστερη ιστοσελίδα, με μερίδιο 80% στην κατηγορία social networking. Σε αυτό,
οι χρήστες δημιουργούν την προσωπική τους ιστοσελίδα, περιγράφουν τον εαυτό τους
και μπορούν να ανεβάσουν φωτογραφίες, τραγούδια, video clips που τους
αντιπροσωπεύουν ή αποτελούν μέρος της δουλειάς τους. Έτσι, δημιουργούν το προφίλ
τους το οποίο είναι ανοιχτό στους υπόλοιπους χρήστες και όποιος επιθυμεί μπορεί να το
προσθέσει στη λίστα των φίλων του. Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένα είδος
κοινωνικοποίησης μεταξύ των μελών που έχει γίνει κυρίαρχη τάση, κυρίως για τις
νεαρές ηλικίες. Με περίπου 185 εκατομμύρια λογαριασμούς χρηστών και 350 χιλιάδες
νέους λογαριασμούς να προστίθενται σε ημερήσια βάση,11 το Myspace αποτελεί μέρος
της κουλτούρας των νέων που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.
Πολύ δημοφιλές, κυρίως μεταξύ φοιτητών και μαθητών, είναι και το Facebook.com, με
34 εκατομμύρια χρήστες. Γενικά, η εξάπλωση των Myspace και Facebook είναι τόσο
μεγάλη στη συγκεκριμένη κατηγορία χρηστών, που η δημιουργία προφίλ σε αυτά είναι
τόσο αυτονόητη, όσο και η δημιουργία λογαριασμού e-mail.
1.2.3 Second Life
“Παιχνίδια” όπως το Second Life, φέρνουν τα όρια πραγματικότητας και εικονικής
πραγματικότητας πολύ κοντά, αφού ο χρήστης μπορεί να υλοποιήσει online πολλές από
τις δραστηριότητες της κανονικής του ζωής:
• Κοινωνικοποίηση, με την επικοινωνία με άλλους παίκτες.
• Λειτουργία επιχειρήσεων, προσφορά υπηρεσιών με εικονικά χρήματα που
αντιστοιχούν σε αληθινά, οικονομικές συναλλαγές και αγοραπωλησίες. Τα οικονομικά
μεγέθη από αυτές είναι εντυπωσιακά: Σύμφωνα με τη δημιουργό του Second Life,
Linden, το πρώτο τετράμηνο του 2007 οι οικονομικές συναλλαγές έφτασαν τα 7
εκατομμύρια δολάρια12. Το 2006, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (προϊόντα,
υπηρεσίες, τίτλοι ιδιοκτησίας εικονικής γης, κλπ.) υπολογίζονταν σε 64 εκατομμύρια
δολάρια και υπήρχαν τουλάχιστον 3000 “επιχειρηματίες” που μέσα από το παιχνίδι
αποκόμισαν ετήσιο εισόδημα 20000 δολάρια ή και παραπάνω13. Ακόμη περισσότερο,
για το 2007 υπολογίζεται ότι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν θα φτάσει τα 550
εκατομμύρια δολάρια14.
• Πλήθος εταιριών από διάφορους κλάδους που δραστηριοποιούνται είτε αποκλειστικά
μέσα στο παιχνίδι είτε και έξω από αυτό, ετοιμάζουν ή έχουν ήδη εγκαταστήσει τα
δικά τους εικονικά καταστήματα. Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία μεγάλων εταιριών
όπως οι Toyota, Nissan, ΙΒΜ, Sun Microsystems, ABN AMRO Bank, Adidas, κλπ, με
κάποιες να πουλάνε εικονικά προϊόντα (αυτοκίνητα, ρούχα για τους κατοίκους, κ.α.)
και άλλες να προσφέρουν τη δυνατότητα για αγορά των πραγματικών τους
προϊόντων.
• Εκπαίδευση μέσα σε εικονικές αίθουσες από μερικά από τα σημαντικότερα
πανεπιστήμια (60 συνολικά μέχρι στιγμής ανάμεσά τους το Harvard, το Open
University, το New York University, το Stanford University, κλπ) καθώς και πλήθος
ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών.15
• Πολιτισμός, καλλιτεχνική δημιουργικότητα από κατοίκους-καλλιτέχνες του Second
Life, και από εικονικά μουσεία (π.χ. http://www.dresdengallery.com/index.php ).
• Ενημέρωση, όπως για παράδειγμα το άνοιγμα του εικονικού γραφείου του Reuters.
• Πολιτική, μέσα από το άνοιγμα γραφείων διάφορων πολιτικών παρατάξεων ή και
πολιτικών όπως του John Edwards, υποψήφιου για τις Αμερικανικές προεδρικές
εκλογές του 200816.
Πολλοί το έχουν χαρακτηρίσει φαινόμενο και με 8 εκατομμύρια εγγεγραμμένους
χρήστες είναι από τα πιο δημοφιλή παραδείγματα WEB 2.0 εφαρμογής.
1.3 Τεχνολογία
Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά οι σημαντικότερες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται
από το WEB 2.0 και το διαφοροποιούν ως προς τον τρόπο λειτουργίας και παρουσίασης των
ιστοσελίδων σε σχέση με το παραδοσιακό WEB:
• Πλούσια και διαδραστικά interfaces χρηστών (Rich Internet Applications-
RIA) που χρησιμοποιούν τεχνολογία Flash, Javascript, κλπ και την Ajax, που
αντιπροσωπεύει την τάση του WEB 2.0 για όσο το δυνατόν καλύτερη εκμετάλλευση
του δικτύου. Αντί να φορτώνεται ολόκληρη η σελίδα, ανανεώνονται μόνο τα
δεδομένα που αλλάζουν όσο ο χρήστης βρίσκεται ή επανέρχεται σε αυτή (π.χ. Στο
Gmail ο υπολογισμός του διαθέσιμου αποθηκευτικού χώρου ανανεώνεται σε
πραγματικό χρόνο και από όλη τη σελίδα αλλάζει μόνο αυτός).
• Χρήση CSS (Cascading Style Sheets) για να διαχωρίζονται τα δεδομένα καθαρής
πληροφορίας από τα δεδομένα μορφοποίησης σε μια ιστοσελίδα. Αυτό, πέρα από την
οικονομία στο εύρος ζώνης του δικτύου, προσφέρει και ευελιξία στον τρόπο
παρουσίασης των δεδομένων, αφού ο χρήστης βλέπει τα δεδομένα ανάλογα με το
CSS που ο ίδιος έχει ( π.χ. τα ίδια δεδομένα ανάλογα με το CSS μπορούν να
παρουσιαστούν σε οθόνη υπολογιστή, κατευθείαν σε εκτυπωτή, σε μορφή
ανάγνωσης για τυφλούς ή και να μετατραπούν σε φωνή και με χρήση κατάλληλου
λογισμικού)
• Χρήση σημασιολογικών δεδομένων και microformats για να περιγράφεται η
σημασία των δεδομένων που περιέχουν οι ιστοσελίδες. Έτσι, αυτά
κατηγοριοποιούνται και η αναζήτησή τους γίνεται ευκολότερη και πιο αποδοτική.
• Χρήση RSS feeds ή και Atom (παραπλήσια τεχνολογία) με τα πλεονεκτήματα που
αναφέρθηκαν στην προηγούμενη ενότητα.
• Χρήση ανοικτού λογισμικού (π.χ. Linux σαν λειτουργικό σύστημα, Apache σαν
Web server, MySQL σαν βάση δεδομένων και PHP, Pearl, Python, σαν γλώσσες
προγραμματισμού).
• “Ελαφρά” πρωτόκολλα δικτύου REST και SOAP που χρησιμοποιούν απλές ΗΤΤΡ
εντολές (get, post, put, κλπ) για ανάκτηση δεδομένων από τους servers.
• Αρχιτεκτονικές SOA (Service Oriented Architecture) που επιτρέπουν το
διαμοιρασμό και την επαναχρησιμοποίηση υπηρεσιών-εφαρμογών από διαφορετικά
προγράμματα λογισμικού και SaaS (Software as a Service) όπου οι εφαρμογές
είναι εγκατεστημένες σε κεντρικό server στο δίκτυο και οι χρήστες τις χρησιμοποιούν
μέσω browser ανεξαρτήτως Η/Υ, τόπου, και χρονικής στιγμής.
2.1.1.2 Κατάθεση άποψης-εκτίμησης χρηστών
Η δυνατότητα της δημοσιοποίησης της άποψης-εκτίμησης για ένα προϊόν ή υπηρεσία, είναι
κατά πολλούς η σημαντικότερη WEB 2.0 καινοτομία που επιφέρει αλλαγές στη φιλοσοφία της
αγοράς. Οι εταιρίες που εκμεταλλεύονται αυτή τη συμβολή των χρηστών στη αξιολόγηση των
προϊόντων και υπηρεσιών (π.χ. βιβλία, ξενοδοχεία) έχουν σημαντικά οφέλη. Για παράδειγμα, η
amazon.com οφείλει σημαντικό μέρος της δημοτικότητάς της στις δημοσιοποιημένες στο
διαδίκτυο γνώμες και βαθμολογία των χρηστών για τα προϊόντα της. Στην περίπτωση της
πώλησης βιβλίων, αν και τα αρχικά βιβλιογραφικά δεδομένα για αυτά της τα έχει πάρει από
άλλη εταιρία ειδικευμένη σε αυτό (Bowker.com), η προσθήκη κυρίως των απόψεων των
χρηστών έχει αναγάγει αυτή σε πηγή αναφοράς για βιβλιογραφικά δεδομένα για καταναλωτές,
βιβλιοθηκάριους, ακόμη και πανεπιστημιακούς21.
Οι χρήστες φαίνεται να εμπιστεύονται ολοένα και περισσότερο τη γνώμη των ίδιων των
χρηστών, όταν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτή. Η παραδοσιακή διαφήμιση ή η επιλογή
προϊόντος με κριτήριο το όνομα της φίρμας δεν είναι το ίδιο αποτελεσματικές όσο
παλαιότερα.
2.1.2 Ενδοεταιρική οργάνωση και λειτουργία
Για την ενδοεταιρική οργάνωση και λειτουργία μιας επιχείρησης χρησιμοποιούνται διάφορες
τεχνολογίες και εφαρμογές WEB 2.0, με σημαντικά οφέλη. Η διάδοσή τους έχει δημιουργήσει
τον όρο “Enterprise 2.0”. Οι κυριότερες από αυτές είναι:
• Χρήση των wikis: Η ιστοσελίδα του wiki μιας εταιρίας γίνεται το σημείο αναφοράς
για πληροφορίες σχετικά με την εξέλιξη στην κατασκευή ενός προϊόντος, την πορεία
μιας μελέτης, την πρόοδο κάποιας ανάθεσης, τη ανάπτυξη κώδικα λογισμικού, κλπ.
Υπάρχει λεπτομερής καταγραφή του κάθε σταδίου, σε περίπτωση που κάποιος
χρειάζεται να ανατρέξει σε παλιότερα και είναι εύκολα προσβάσιμη από τους
υπαλλήλους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν μέσο επικοινωνίας μεταξύ τους. Ο
τρόπος καταχώρησης σε αυτή είναι απλός, ακόμη και σε εργαζόμενους που δεν είναι
πολύ εξοικειωμένοι με τέτοιου είδους τεχνολογίες. Η χρήση τους συμβάλει στην
καλύτερη οργάνωση,στην άμεση και λεπτομερή ενημέρωση των εργαζομένων, στην
εξοικονόμηση χρόνου και ενέργειας από κατ’ ιδίαν ενημερώσεις και στη μείωση της
κίνησης στο εταιρικό δίκτυο από σχετικά e-mails. (Παραδείγματα: Confluence ,
SocialText)
• Χρήση των blogs: Τα blogs προσφέρουν στα μέλη μιας επιχείρησης νέες
δυνατότητες επικοινωνίας, ανταλλαγής απόψεων και τεχνογνωσίας ακόμη και αν δεν
βρίσκονται στον ίδιο φυσικό χώρο. Η καλλιέργεια της συνεργατικότητας μέσα από
αυτά, εκτός από τη σύσφιξη σχέσεων, έχει και πρακτικά αποτελέσματα στην επίλυση
διαφόρων θεμάτων.
Στα blogs μπορούν να συνεισφέρουν και άτομα εκτός εταιρίας που βρίσκουν
ενδιαφέροντα τα θέματά τους. Η συμβολή τους, εκτός από την παροχή ιδεών και
λύσεων, είναι σημαντική όταν η εταιρία απευθύνεται σε καταναλωτικό κοινό. Με την
κατάθεση της άποψής τους, δίνουν στις εταιρίες ένα σαφές δείγμα για την τάση της
αγοράς και έτσι συμβάλλουν στη διαμόρφωση π.χ. ενός προϊόντος. Χρησιμοποιούνται
και σαν δοκιμαστές (testers),όπως στην περίπτωση του Toyota Auris
Τέλος, υπάρχουν και ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν
blogs ή φόρουμ για να δώσουν λύση σε θέματα ή προβλήματα που απασχολούν
εταιρίες (InnoCentive, YourEncore). Οι επισκέπτες τους έχουν σαν κίνητρο αμοιβές
που αγγίζουν ακόμη και δεκάδες χιλιάδες δολάρια.
• Υιοθέτηση εφαρμογών αρχιτεκτονικής WEB 2.0: Σε πολλές περιπτώσεις μέχρι
σήμερα, οι εφαρμογές που χρησιμοποιούνται στις επιχειρήσεις είναι ακριβά και
δύσκολα στη χρήση προγράμματα, που συχνά δεν είναι συμβατά και με άλλες
εφαρμογές. Η εγκατάσταση, συντήρηση και εκμάθησή τους δεν είναι εύκολη και οι
αναβαθμίσεις τους κοστίζουν. Αντίθετα, οι εφαρμογές που βασίζονται στη φιλοσοφία
του WEB 2.0 είναι “ελαφριά” προγράμματα, εύκολα στην εγκατάσταση, χρήση,
συντήρηση και ανανέωση. Συνήθως είναι ανοιχτού κώδικα και συνεργάζονται με
πληθώρα άλλων. Πολύ σημαντικό είναι ότι υπάρχει η τάση να είναι της αρχιτεκτονικής
SaaS (Software as a Service) σύμφωνα με την οποία οι εφαρμογές λειτουργούν
μέσω του διαδικτύου. H αποθήκευση και επεξεργασία των δεδομένων γίνεται σε
κεντρικό διαδικτυακό server. Ο χρήστης χρειάζεται να εγκαταστήσει ελάχιστα
πράματα και μπορεί να έχει πρόσβαση στα προγράμματα και στα αρχεία της
δουλειάς του από οπουδήποτε και σε οποιαδήποτε ώρα, αρκεί να υπάρχει
Η/Υ που να είναι online. Έτσι, ο τρόπος εργασίας γίνεται πολύ πιο ευέλικτος. Τα
οφέλη σε παραγωγικότητα και οικονομία εξοπλισμού hardware / software είναι
σημαντικά.
• Tagging με σημασιολογικά δεδομένα: Η αναζήτηση συγκεκριμένων δεδομένων
από το μεγάλο πλήθος που έχουν οι εταιρίες, γίνεται πολύ πιο εύκολα και γρήγορα με
τη προσθήκη περιγραφικών λέξεων για αυτά. Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι και η εφαρμογή
του σε e-mail.
• RSS: Η ενσωμάτωση των RSS feeds που προέρχονται από συγκεκριμένες
ιστοσελίδες στον browser του Η/Υ ή του κινητού τηλεφώνου, εξασφαλίζει τακτική
επικοινωνία με τις σελίδες αυτές και προβολή των αλλαγών στο περιεχόμενό τους π.χ.
νέα, ανακοινώσεις, κλπ. Έτσι, ακόμη και οι εργαζόμενοι που δεν συμμετέχουν σε
κάποιο wiki, ή βρίσκονται εκτός γραφείου, μπορούν να ενημερώνονται για ό,τι
σημαντικό συμβαίνει στην εταιρία και τους αφορά.
• Podcasts: Πρόκειται για αρχεία audio ή και video (vidcasts) τα οποία μπορεί να
περιέχουν το περιεχόμενο συναντήσεων, συνεδριάσεων, εκδηλώσεων ή και διάφορα
ηχητικά μηνύματα και οδηγίες που προορίζονται για τους εργαζόμενους μιας
επιχείρησης. Οι χρήστες αυτής της τεχνολογίας μπορούν να ενημερώνονται άμεσα
στον browser τους ή ακόμα και σε κινητές συσκευές για το πότε ένα Podcast γίνεται
διαθέσιμο και μετά να το ακούνε.
• Χρήση social networking ιστοσελίδων με ειδίκευση στα στελέχη
επιχειρήσεων, όπως το Linkedin. Στην ιστοσελίδα αυτή είναι εγγεγραμμένα πάνω
από 14 εκατομμύρια στελέχη, από περίπου 150 κλάδους εταιριών. Οι χρήστες
δημιουργούν το προφίλ τους και προσθέτουν τις επαφές τους με γνωστά τους άτομα
ή με στελέχη με κοινό αντικείμενο και ενδιαφέροντα. Οι χρήστες - μέλη μπορούν να
δώσουν εμπιστευτικές συστάσεις για άτομα των επαφών τους σε άλλα μέλη και έτσι
να φέρουν σε επαφή άτομα που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να γνωριστούν. Η
ιστοσελίδα χρησιμοποιείται πολύ και σαν μέσο εύρεσης εργασίας, επαγγελματικών
συνεργασιών και αναζήτησης κατάλληλων στελεχών από επιχειρηματίες.
Στον επόμενο πίνακα, παρουσιάζονται τομείς των επιχειρήσεων στους οποίους αντί των
κλασικών εφαρμογών μπορούν να χρησιμοποιηθούν εφαρμογές Enterprise 2.0 και
παραδείγματα αυτών. Επίσης, αναφέρονται και παραδείγματα για τους νέους τομείς που
δημιουργεί η υιοθέτηση των WEB 2.0 εφαρμογών:
h
”Το WEB 2.0 δεν θα είναι μια μόδα που θα ξεπεραστεί. Οι τεχνολογίες του, οι επιχειρηματικές
και κοινωνικές του διαστάσεις θα έχουν σημαντική επίδραση στον τρόπο που οι κυβερνητικοί
οργανισμοί σχεδιάζουν, διανέμουν και ενσωματώνουν υπηρεσίες προς τους πολίτες, όπως και
στην στρατηγική εκτίμησής τους. Ωστόσο, η κάθε περίπτωση υπηρεσίας θα διαφέρει ανάλογα
με τον τομέα.”28
Ίσως η πιο γνωστή περίπτωση χρησιμοποίησης WEB 2.0 εφαρμογής από υπηρεσία κεντρικής
διοίκησης είναι το άνοιγμα παραρτήματος της Σουηδικής πρεσβείας στο διαδραστικό χώρο
του παιχνιδιού Second Life. Αναγνωρίζοντας τη δημοτικότητα του “παιχνιδιού” και τη
συνεισφορά του στην εξέλιξη του διαδικτύου και των νέων τεχνολογιών, ήταν η δεύτερη
χώρα που άνοιξε επίσημα παράρτημα της πρεσβείας της. Για την ώρα, λειτουργεί σαν τόπος
παροχής γενικών πληροφοριών και οδηγιών για τη Σουηδία και δεν παρέχει πραγματικές
υπηρεσίες όπως π.χ. έκδοση διαβατηρίου. Δείχνει όμως ξεκάθαρα το ότι οι κυβερνήσεις
παρακολουθούν και λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τους τις νέες τεχνολογίες.
Παρακάτω παρουσιάζονται οι πιο πρακτικές εφαρμογές WEB 2.0 που μπορούν να
αξιοποιηθούν από υπηρεσίες κεντρικής διοίκησης:
• Χρήση mash ups: Η ενσωμάτωση δεδομένων από διαφορετικές υπηρεσίες μέσω
mash up, θα βοηθούσε πολύ στις συναλλαγές με τους δημόσιους οργανισμούς. Για
παράδειγμα, μία από τις κύριες επιδιώξεις των e-government πρακτικών είναι η
δημιουργία για κάθε πολίτη μιας επίσημης βάσης δεδομένων που θα περιέχει όλα
τα στοιχεία που συνήθως απαιτούνται (δημοτολογικά, φορολογικά, ασφαλιστικά,
στοιχεία για μόρφωση-επαγγελματικές δεξιότητες, κλπ.), όπως και τις καταχωρημένες
συναλλαγές με τις δημόσιες υπηρεσίες. Η υλοποίησή της με τη φιλοσοφία των mash
ups (σχεδίαση σε ευέλικτη, ανοιχτή αρχιτεκτονική που να επιτρέπει την υιοθέτηση και
επαναχρησιμοποίηση), θα βοηθούσε στην ευκολότερη ενσωμάτωσή της σε ήδη
υπάρχουσες εφαρμογές. Έτσι, με την άμεση άντληση και επιβεβαίωση των
πληροφοριών από τη βάση, δραστηριότητες όπως χορήγηση πιστοποιητικών, έλεγχος
φορολογικών στοιχείων, σύσταση εταιρίας, εύρεση εργασίας, κλπ., θα γίνονταν
ευκολότερα και γρηγορότερα.
Επίσης, ενσωμάτωση χαρτών από άλλα sites (πχ. Google Maps ) θα βελτίωνε πολύ
τη χρηστικότητα ενημερωτικών ιστοσελίδων π.χ. για την κίνηση στους δρόμους ή
στην αναφορά περιστατικών, κίνδυνο πυρκαγιών, κ.α.
• Χρήση των blogs και forums για συλλογή πληροφοριών και γνώσης από
τους πολίτες: Με την ενθάρρυνση δημιουργίας blogs και forum δίνεται η ευκαιρία
στους χρήστες να προσφέρουν πληροφορίες και γνώσεις για διάφορα θέματα που
τους αφορούν. Επίσης, μπορεί να αξιοποιηθεί η προηγούμενη εμπειρία τους π.χ.
από την διεκπεραίωση κάποιας υπόθεσης και να δώσουν πολύτιμες πρακτικές
συμβουλές.
• Εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων από αξιολόγηση χρηστών: Η δυνατότητα
αξιολόγησης και σχολιασμού των υπηρεσιών δίνει πολύ χρήσιμη πληροφόρηση για
τους σχεδιαστές τους και συνεισφέρει στην πιο πρακτική και αποτελεσματική
σχεδίασή τους.
• Αποτελεσματικότερη αναζήτηση πληροφοριών μέσω tagging: Πολλές φορές
η αναζήτηση συγκεκριμένων πληροφοριών σε μια ιστοσελίδα ενός οργανισμού είναι
δύσκολη λόγω είτε του μεγάλου όγκου δεδομένων είτε κακού σχεδιασμού. Με τη
δυνατότητα tagging των πληροφοριών όμως, οι πολίτες μπορούν να περιγράψουν
τις πληροφορίες όπως τις αντιλαμβάνονται αυτοί, κάνοντας την πλοήγηση και την
αναζήτηση ευκολότερη.
• Άμεση πληροφόρηση με τεχνολογίες RSS: Με την ενσωμάτωση RSS feeds στις
ιστοσελίδες των υπηρεσιών, οι πολίτες ενημερώνονται άμεσα για θέματα που τους
αφορούν και έχουν επιλέξει να λαμβάνουν ειδοποίηση, όπως λήξη προθεσμιών,
δημοσίευση προκηρύξεων, διεκπεραίωση υποθέσεων, ανακοινώσεις, αλλαγή σε
νομοθεσίες, κλπ.
Τέλος, όλες οι τεχνολογίες WΕΒ 2.0 που περιγράφονται στο 2.1.2 Ενδοεταιρική οργάνωση και
λειτουργία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για τη οργάνωση και λειτουργία των
δημοσίων υπηρεσιών.
2.3 Χρήστες
Το παραδοσιακό WEB αποτέλεσε το μέσο χάρη στο οποίο οι χρήστες απέκτησαν πρόσβαση σε
πληθώρα δεδομένων και εκτεταμένο περιεχόμενο στον παγκόσμιο ιστό και να έχουν μια
πρώτη μορφή επικοινωνίας μεταξύ τους. Σε αυτή τη βάση, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί
ότι το WEB 2.0 αποτελεί την εξέλιξη που έχει σαν κινητήριο δύναμη τους ίδιους τους
χρήστες και διαμορφώνεται από τις ανάγκες τους. Ανάγκες για αρτιότερη, ευκολότερη και πιο
αποτελεσματική επικοινωνία, τροποποίηση των υπηρεσιών και λειτουργιών με βάση το πώς οι
ίδιοι επιθυμούν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και να επηρεάζουν τις διάφορες ανθρώπινες
δραστηριότητες, κλπ. Ίσως είναι και η πρώτη φορά που οι χρήστες καθορίζουν τις εξελίξεις σε
τόσο μεγάλο βαθμό. Σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναφερθεί ότι ακόμη και το περιοδικό Time
ανακήρυξε σαν σημαντικότερο πρόσωπο της χρονιάς 2006 τους χρήστες, σαν αναγνώριση της
καταλυτικής τους επίδρασης στις εξελίξεις:
Μερικές από τις σημαντικότερες συνέπειες για τους χρήστες, αναφέρονται παρακάτω:
• Χρήση εφαρμογών που εξυπηρετούν τα συμφέροντα-ανάγκες των
χρηστών: “Eλαφριά” τεχνολογία σε πρωτόκολλα (REST), open source εφαρμογές
πολλές φορές σχεδιασμένες με τη συμβολή και άποψη των ίδιων των χρηστών,
απλότητα στο προγραμματιστικό και λειτουργικό σχεδιασμό (π.χ γλώσσα PHP αντί για
C# ή Java, εφαρμογές βασισμένες στην τεχνολογία Ajax), δυνατότητα
παραμετροποίησης ιστοσελίδων σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους (Netvibes.com) και
ευκολότερη αναζήτηση πληροφορίας μέσω tagging. Όλα αυτά προσφέρουν στους
χρήστες πολύ καλύτερη, άμεση και πιο ουσιαστική εμπειρία χρήσης του διαδικτύου.
Ακόμη, η αντικατάσταση πολλών παραδοσιακών εφαρμογών που μέχρι πριν λίγο
καιρό οι χρήστες υποχρεούνταν να αγοράζουν (λειτουργικά συστήματα, προγράμματα
e-mail, Office, κλπ) με αντίστοιχες ανοιχτού κώδικα και διαδικτυακές εφαρμογές
(Linux, g-mail, google docs ) έχει σημαντικά οικονομικά οφέλη γι’ αυτούς.
• Νέες διαστάσεις στην επικοινωνία μεταξύ των χρηστών: Εφαρμογές όπως τα
Skype, MSN Messenger, κλπ, προσφέρουν στους χρήστες, ανεξάρτητα με το που
βρίσκονται, άμεση επικοινωνία με κείμενο, φωνή και εικόνα με σχεδόν μηδενικό
κόστος. Επιπλέον, η πρωτοφανής διάδοση των blogs, καθιστά την επικοινωνία
ευκολότερη, μαζικότερη, πιο πλούσια και ουσιαστική. Ο καθένας μπορεί να εκφράσει
τις σκέψεις και τις απόψεις του, με αποδέκτες όλους τους χρήστες του διαδικτύου και
όσοι ενδιαφέρονται για αυτές, επικοινωνούν μαζί του μέσω σχόλιων στο blog. Ακόμη,
με το social bookmarking (π.χ http://del.icio.us/ ) μπορεί κάποιος εύκολα να βρει και
να επικοινωνήσει με άτομα που έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα. Τέλος, το φαινόμενο του
social networking που αναφέρθηκε και στο 1.2 Εφαρμογές του WEB 2.0, τείνει να
αποτελέσει μία από τις κυρίαρχες μορφές κοινωνικοποίησης ιδιαίτερα μεταξύ εφήβων
και νεαρών χρηστών.
• Ελεύθερη δημοσιοποίηση δεξιοτήτων, έκφρασης δημιουργικότητας,
ευκαιρίες ανάδειξης: Δύο από τις ιστοσελίδες που βρίσκονται σταθερά ανάμεσα
στις 10 πρώτες παγκοσμίως σε κίνηση31 είναι οι YouTube.com, και Μyspace.com. Σε
αυτές, πέρα από τα video γενικού περιεχομένου, πολλοί χρήστες δημοσιοποιούν τις
δεξιότητές τους (π.χ. καλλιτεχνικές, video, μουσική, φωτογραφία) και έτσι έχουν
πρόσβαση σε ένα ευρύ κοινό που δεν θα είχαν διαφορετικά. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα της “γενιάς καλλιτεχνών του Μyspace” ¨όπως ονομάστηκε, είναι το
βρετανικό συγκρότημα Arctic Monkeys (http://www.myspace.com/arcticmonkeys)
που έγινε γνωστό αρχικά μέσω του διαδικτύου και μετά υπέγραψε συμβόλαιο με
δισκογραφική εταιρία και κυκλοφόρησε τη δουλειά του σε άλμπουμ. Κατάφερε να
γίνει το γκρουπ με τις περισσότερες πωλήσεις (363.735 αντίτυπα) σε μια εβδομάδα
στην ιστορία της Βρετανικής μουσικής32.
• Αντικειμενικότερη ενημέρωση: Σε πολλές ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, η
δυνατότητα σχολιασμού των ειδήσεων από τους χρήστες, η συζήτησή τους σε blogs
και η δημοσιοποίηση video ή φωτογραφιών που οι ίδιο τράβηξαν, προσφέρει ακόμη
μία προοπτική αντικειμενικού ελέγχου της πληροφορίας.
• Εκμετάλλευση της γνώσης των χρηστών: Οι χρήστες μπορούν να γίνουν
“σοφότεροι” εκμεταλλευόμενοι τις πληροφορίες και γνώσεις που καταθέτουν οι
υπόλοιποι μέσω blogs, wikis, και forums για κάποιο θέμα. Από γνώμες για
καταναλωτικά προϊόντα μέχρι συμβουλές για ιατρικά θέματα, η διαδικτυακή κοινότητα
προσφέρει γνώση και εμπειρία που οι χρήστες δείχνουν να εμπιστεύονται ολοένα και
περισσότερο. Ακόμη, γνώσεις σε επιστημονικά, πρακτικά και κοινωνικά θέματα,
προσφέρονται ελεύθερα. Ιστοσελίδες όπως το netmums.com αποδεικνύεται ότι
επιτελούν σημαντικό κοινωνικό έργο και αντικαθιστούν παραδοσιακές μορφές
κοινωνικής μέριμνας.
• Δημοκρατικότητα, αίσθηση ένταξης σε κοινότητα, συνεργασιμότητα και
συνεισφορά: Με τα wikis, τα blogs και τα forums, οι χρήστες ανεξαρτήτως
γεωγραφικής θέσης και κοινωνικών, φυλετικών χαρακτηριστικών, μπορούν να
ενταχθούν σε μια κοινότητα που ασχολείται με ένα θέμα που τους ενδιαφέρει, να
ανταλλάξουν απόψεις, να συνεργαστούν και να συνεισφέρουν στην επίτευξη ενός
κοινού σκοπού. Ιδιαίτερα η εθελοντική συνεισφορά είναι τόσο διαδεδομένη ανάμεσα
στους χρήστες του διαδικτύου όσο ίσως σε κανένα άλλο τομέα της κοινωνικής ζωής.
Το μέγεθος αυτού του φαινόμενου και η κατάργηση των παραδοσιακών φραγμών,
κάνει πολλούς να υποστηρίζουν ότι μια νέα κοινωνική επανάσταση συντελείται.
• Αμφίδρομη επικοινωνία του χρήστη με επιχειρήσεις ή οργανισμούς και
επίδρασή του στη υιοθέτηση κατευθύνσεων: Μέσα από τις εφαρμογές WEB 2.0,
οι απόψεις των χρηστών δημοσιοποιούνται και ανάλογα με το πόσο συγκλίνουν σε
μια θέση και το πλήθος τους, αποκτούν τέτοια σημασία που επιχειρήσεις, οργανισμοί
αλλά και πολιτικοί φορείς αναγκάζονται να τις λάβουν υπόψιν τους.
• Ενίσχυση της διαπραγματευτικής δύναμης των χρηστών στις εμπορικές
συναλλαγές: Η επιλογή ενός προϊόντος από μια παγκόσμια αγορά μέσω του
διαδικτύου, η δυνατότητα ανάγνωσης της άποψης-εκτίμησης για ένα προϊόν από
άτομα που το έχουν ήδη αγοράσει και η εύκολη σύγκριση τιμών, ενισχύει την θέση
των χρηστών-καταναλωτών απέναντι στις εταιρίες. Η παραδοσιακή διαφήμιση δεν
είναι το ίδιο αποτελεσματική όσο παλιότερα, και οι εταιρίες αναγκάζονται να
αντιμετωπίσουν τους καταναλωτές πιο υπεύθυνα.
• Καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών από υπηρεσίες, οργανισμούς: Η
διεκπεραίωση υποθέσεων μέσω του διαδικτύου και η δυνατότητα καταχώρησης των
στοιχείων των πολιτών σε κοινή φόρμα δεδομένων, εξυπηρετεί τους πολίτες και
διευκολύνει τις καθημερινές τους συναλλαγές με τις δημόσιες υπηρεσίες
2.3.1 Πιθανά προβλήματα και δυσκολίες
Ένα από τα θέματα που προκαλεί προβληματισμό, όσον αφορά τους χρήστες, είναι η χρήση
των προσωπικών τους δεδομένων, όπως αυτά προκύπτουν μέσα από τις
δημοσιοποιημένες προτιμήσεις τους στο διαδίκτυο. Για παράδειγμα, διαφημιστικές και όχι
μόνο, εταιρίες μπορούν να ερευνήσουν τις προτιμήσεις, αγορές και δημοσιοποιημένες σε
forums και blogs απόψεις των χρηστών και να τους στέλνουν συνεχώς μηνύματα για διάφορα
σχετικά προϊόντα. Μέσα από το social bookmarking και το tagging, έχουν τη δυνατότητα να
διαμορφώσουν προφίλ για τον κάθε χρήστη και να το χρησιμοποιήσουν για εμπορικούς
σκοπούς χωρίς την συγκατάθεσή του.
Τα στοιχεία που εισάγει (λέξεις κλειδιά) ο χρήστης στις μηχανές αναζήτησης, αποτελούν
προσωπικά δεδομένα. Μερικές από αυτές (π.χ.Google) από τη στιγμή που τα αποθηκεύουν,
μπορούν θεωρητικά να τα διαθέσουν σε τρίτους. Αυτό αποτέλεσε και θέμα διαμάχης
πρόσφατα, με τη Google να δεσμεύεται ότι αυτά τα δεδομένα μετά από 18 μήνες θα
διαγράφονται.
Η αγορά μερικών από των δημοφιλέστερων WEB 2.0 ιστοσελίδων από τις μεγάλες
επιχειρήσεις του χώρου (Google, Yahoo!, Microsoft, News Corporation), δημιουργεί ανησυχίες,
κυρίως ως προς το ποιος τελικά κατέχει και πως εκμεταλλεύεται τα δεδομένα των χρηστών
που δημιουργούνται.
Επιπλέον, η περίπτωση απώλειας, λόγω παραβίασης ασφάλειας, ευαίσθητων
προσωπικών δεδομένων των χρηστών (τραπεζικοί κωδικοί, ιατρικό ιστορικό, κλπ.) μπορεί
να έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες. Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά και την κακόβουλη
συλλογή στοιχείων (π.χ. πολιτικών, κοινωνικών απόψεων σε blogs, forums), τότε
συμπεραίνουμε πως είναι απαραίτητη η ύπαρξη ενός νομικού πλαισίου που θα προστατεύει
τους χρήστες και η υιοθέτηση εφαρμογών που θα εγγυώνται την υψηλή ασφάλεια των
προσωπικών τους δεδομένων. Παράλληλα θα πρέπει να γίνονται έλεγχοι από ειδικευμένες
αρχές και να παρέχεται ενημέρωση για τις περιπτώσεις πιθανού κινδύνου.
Επίσης, μερικές φορές η ενημέρωση που παρέχεται μέσα από forums και blogs μπορεί
να μην είναι ακριβής γι’ αυτό και οι χρήστες θα πρέπει πάντα να διασταυρώνουν τις
πληροφορίες που παίρνουν. Σε θέματα βαρύνουσας σημασίας (νομικά, υγείας, κλπ) να
ζητούν τη γνώμη των αρμοδίων.
Ακόμη, πολλά σημαντικά συνέδρια με θέμα το WEB 2.0 διοργανώθηκαν στην Ευρώπη
(dConstruct, Flash on the Beach Le Web 3, Future of Web Apps, Ajax World Europe) και
άλλα ακολουθούν όπως το WEB 2.0 Expo
Επίσης, και η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για το WEB 2.0 όπως φαίνεται και
στην περίπτωση του ιδρύματος EIF (European Internet Foundation, τμήμα της Ευρωβουλής
με μέλη και Ευρωβουλευτές) που προσκάλεσε ειδικό ομιλητή σε ημερίδα προκειμένου να
ενημερωθεί
(http://opengardensblog.futuretext.com/archives/2007/06/web_20_mobile_w_1.html).
Σαν αναγνώριση των δυνατοτήτων και της δημοτικότητας των εφαρμογών WEB 2.0, η
Ευρωπαϊκή Ένωση δημιούργησε και μέσα στο YouTube το EUTube που για την ώρα
περιέχει video ντοκιμαντέρ για τις δραστηριότητες και την ιστορία της, για τις κλιματικές
αλλαγές, την μετανάστευση, την ενέργεια, συνεντεύξεις με επίτροπους, ευρωβουλευτές, κλπ.
3.1 Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η χρήση των τεχνολογιών WEB 2.0 στην Ελλάδα μπορεί να μη βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με
αυτό των τεχνολογικά ανεπτυγμένων χωρών της υπόλοιπης Ευρώπης, όμως παράλληλα με
την διείσδυση της ευρυζωνικότητας, έχει αρχίσει και κάνει αισθητή την παρουσία της. Οι
δημοφιλέστερες χρήσεις εφαρμογών WEB 2.0 είναι τα blogs και τα forums. Πρόσφατα,
αρκετή δημοσιότητα από τα ΜΜΕ έλαβαν πρωτοβουλίες όπως αυτή ελληνικής κοινότητας
bloggers για την αναδάσωση της Πάρνηθας
(http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=814297&lngDtrID=252) ή η περίπτωση του
blog της Αμαλίας Καλυβινού (http://fakellaki.blogspot.com/ ). Ίσως ήταν και η πρώτη φορά
που έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό η ύπαρξη και χρησιμότητα που μπορούν να έχουν οι
εφαρμογές WEB 2.0. Στο sync.gr (ιστοσελίδα που συγκεντρώνει διάφορα blogs χρηστών)
υπάρχουν καταγεγραμμένα 16530 ελληνικά blogs33- αριθμός που αυξάνεται κατά 20 ανά
ημέρα και αν προσθέσουμε και αυτά άλλων δημοφιλών ιστοσελίδων (pathfinder.gr, mad.gr)
ξεπερνάμε τα 23000. Έχουν χρησιμοποιηθεί και για εμπορική εκμετάλλευση από εταιρίες,
όπως το blog του Toyota Auris (http://www.aurisblog.gr/). Ακόμη, πολιτικοί αναγνωρίζουν τις
δυνατότητες των blog και δημιουργούν τα δικά τους προσωπικά ιστολόγια. Υπάρχουν επίσης
και ανεξάρτητα πολιτικά blogs που προσφέρουν ενημέρωση και βήμα πολιτικού διαλόγου.
Πολλά από τα blogs ενσωματώνουν και τις σύγχρονες τεχνολογίες, όπως podcasts, vidcasts,
rss feeds, bookmarking, κλπ. Επιπλέον τα forums παρουσιάζουν αρκετή κίνηση και συχνά οι
επισκέπτες τους βρίσκουν πολύτιμες πληροφορίες για διάφορα θέματα.(π.χ. δημοφιλές
τεχνολογικό forum http://adslgr.com/forum/index.php με περισσότερα από 17000 ενεργά
μέλη για πάνω από 107000 θέματα).
Ιστοσελίδες όπως το YouTube.com, και Μyspace.com. βρίσκονται πολύ ψηλά στις προτιμήσεις
των Ελλήνων χρηστών με πάνω από
250000 άτομα να τα επισκέπτονται, ενώ πολύ δημοφιλή είναι και τα προγράμματα
επικοινωνίας Skype, MSN Messenger, Yahoo! Messenger. Επίσης, υπάρχουν και αρκετές ιστοσελίδες social bookmakin.